Jump to content

Daƙiƙa:Hiɗanus Saba'a

Daga wikishia
Maƙalar Hiɗanus Saba'a tana da alaƙa tare da maƙalolin.
Hiɗanus Saba'a
BirniMadina
ƘasaSaudi Arabiyya
Sunan mahalliHawa'iɗus Saba'a
Sauran sunayeSadakokin Manzon Allah (S.A.W)


Hiɗanus Saba'a, ko kuma Sadakokin Manzon Allah, wasu lambuna guda bakwai ne waɗanda Mukhairiƙ ko wasu Yahudawan Madina suka ba Manzon Allah (S.A.W). Manzon Allah ya sanya waɗannan lambuna a matsayin waƙafi. A cewar wata ruwaya, Manzon Allah ya yi wa Sayyida Faɗima (A.S) waƙafin waɗannan lambuna. Bayan rasuwar Manzon Allah (S.A.W), Faɗima (A.S) ta nemi Abubakar ya ba ta kula da waɗannan lambuna da gonakin Khaibar da Fadak, amma sai Abubakar ya ƙi ya ba ta.

A wasu ruwayoyi, Imam Ali (A.S) ya nemi Umar Bin Khaɗɗab ya ba shi Hiɗanus Saba'a, Fadak da Khaibar, sai dai cewa Umar ya amince da ba shi Hiɗanus Saba'a kawai. A cikin wasiyyoyin Sayyida Faɗima (A.S), ta ba da kula da waɗannan lambuna ga Imam Ali (A.S), Imam Hassan (A.S), Imam Husaini (A.S), sannan ga babban jikanta a kowane zamani.

Waɗannan lambuna sun kasance a hannun zuriyar Sayyida Faɗima (A.S) har zuwa zamanin Abbasiyawa. Wasu marubutan ƙarni na uku bayan Hijira sun yi bayanin waɗannan lambuna. Daga baya, sunaye da wuraren wasu daga cikinsu suka zama ba a tabbatar da su sosai ba.

Gabatarwa

Hiɗanus Saba'a wasu lambuna guda bakwai ne waɗanda aka ba Manzon Allah (S.A.W).[1] Sunayen waɗannan lambuna su ne: A'awaf, Burƙa, Husna ko Hasna, Dalal, Safiya, Mashrabatu Ummi Ibrahim, da Misab.[2]A cikin madogarai an kuma ambaci waɗannan lambuna da wasu sunaye dabam.[3] Daga ciki ana kiransu da Hawa'iɗu Rasulillah (Lambunan Manzon Allah).[4] Sun ƙunshi wasu daga cikin mafi kyawun itatuwan dabino na yankin Madina.[5] A wancan lokaci, galibinsu suna kudancin Madina, yayin da Mashrabatu Ummi Ibrahim take kudu maso gabashin Madina.[6] Safiya, Burƙa, Dalal da Misab suna kusa da juna a wani yanki da ake kira Awali[7] ko Aliya,[8] a bayan fadar Marwan Bin Hakam.[9] Amma akwai saɓanin ra'ayoyi game da wuraren sauran lambunan.[10] Ban da Mashrabatu Ummi Ibrahim, ana shayar da waɗannan lambuna da ruwan sama da yake taruwa[11] sannan ya ratsa ta Kwarin Mahzur.[12]

Hiɗanus Saba'a sun ci gaba da ba da ƴaƴa har zuwa zamanin Umar Bin Abdul-Aziz, khalifan Umayyawa (99101H), wanda shi da mutanensa suka ci dabino daga cikinsu.[13] Shafi'i, ɗaya daga cikin manyan malaman fiƙihun Ahlus-Sunna guda huɗu, ya bayyana cewa waɗannan lambuna guda bakwai har yanzu suna nan a zamaninsa.[14] Umar Bin Shabba, (Rasuwa: 263H) ɗaya daga cikin na farko-farkon masana yanayin ƙasa da wuraren Madina, shi ma ya yi bayanin lambunan da wurarensu.[15] An bayyana cewa, saboda tsawon lokaci da kuma canjin masu kula da su, sunaye da wuraren waɗannan lambuna sun shiga ruɗani.[16] Wasu marubutan ƙarni na takwas da na tara bayan Hijira sun ce ba a san ainihin wurin wasu daga cikinsu, kamar Misab da Hasna, ba.[17] Wasu kuma sun yi ƙoƙarin danganta su da wasu shahararrun lambuna da suke wanzuwa a zamaninsu,[18] ko kuma suka yi suka ga ra'ayoyin marubutan da suka gabace su.[19] Ayyub Sabri Pasha, wani masani na ƙarni na 13 da 14 bayan Hijira, ya yi imanin cewa waɗannan lambuna guda bakwai har yanzu suna nan a zamaninsa, sai dai sunayen wasu daga cikinsu sun sauya a hankali.[20]

Mashrabatu Ummi Ibrahim

Mashrabatu Ummi Ibrahim na ɗaya daga cikin lambuna guda bakwai da aka ba Manzon Allah (S.A.W) kyauta.[21] An san wurin da wannan suna ne bayan Mariyatul Ƙibdiyya, ɗaya daga cikin matan Manzon Allah, ta zauna a wurin kuma ta haifi Ibrahim ɗan Manzon Allah.[22] Manzon Allah (S.A.W) ya yi sallah a wannan lambu.[23] Daga baya aka gina masallaci a wurin, wanda shi ma aka sanya masa wannan suna.[24] A wasu ruwayoyi, an yi ƙarfafawa kan yin sallah a wannan wuri.[25] A yau, wurin lambun ya kasance maƙabarta.[26] An kuma ce kabarin Hamida al-Barbariyya, mahaifiyar Imam Musa Kazim (A.S), da Najma, mahaifiyar Imam Ali Rida (A.S), suna a wannan wurin.[27]

Mutanen Da Suka Mallaki Hiɗanus Saba'a A Baya

Wasu marubuta sun bayyana cewa Mukhairiƙ Bayahude shi ne mamallakin lambuna guda bakwai.[28] Umar Bin Abdul-Aziz ya yi iƙirarin cewa ya ji wannan bayani daga manyan Muhajirun da Ansar a Madina.[29] Wasu kuma sun ce wannan al'amari sananne ne a wajen masana tarihi.[30] Mukhairiƙ yana daga cikin malaman Yahudawa[31] kuma daga ƙabilar Banu Nadir[32] ko Banu Ƙainuƙa.[33] A lokacin Yaƙin Uhud ya je wurin Manzon Allah (S.A.W), ya bayyana musuluntarsa,[34] sannan ya yi shahada.[35] Kafin shahadarsa[36] ko a lokacin mutuwarsa,[37] ya yi wasiyya da dukiyarsa ga Manzon Allah (S.A.W).[38] Wasu kuma sun ce Mukhairiƙ ya bai wa Manzon Allah dukiyarsa kyauta kafin shahadarsa.[39]

Kuma ku duba: Mukhairiƙ Muhammad Bin Umar Waƙidi, masanin tarihi na ƙarni na biyu da na uku bayan Hijira, ya ɗauki waɗannan lambuna a matsayin wani ɓangare na dukiyar Banu Nadir, wadda aka samu a lokacin Yaƙin Banu Nadir. Ya ce Manzon Allah (S.A.W) ya raba dukiyar Mukhairiƙ tsakanin Musulmi lokacin da ya dawo daga Yaƙin Uhud.[40] Wasu kuma sun ce Manzon Allah ya raba dukiyar Banu Nadir tsakanin Muhajirun da wasu mutane biyu daga cikin matalautan Ansar.[41] Haka kuma, akwai saɓanin ra'ayi kan mallakar Hiɗanus Saba'a: ko sun kasance daga dukiyar Banu Nadir ko kuma Banu Ƙuraiza.[42]

Wasu masana tarihi sun danganta kowanne daga cikin lambuna guda bakwai da wani mutum ko wata ƙabila ta musamman.[43] Misali, an ce A'awaf na wani Bayahude daga Banu Ƙuraiza mai suna Khunafa ne.[44] Burƙa da Misab kuma an ce suna daga cikin dukiyar Zubairu Bin Bata daga Banu Ƙuraiza.[45] Wasu kuma sun ce Burƙa tana daga cikin dukiyar Banu Nadir.[46] Dalal da Hasna kuma an danganta su da dukiyar Banu Sa'alaba.[47] An kuma ce Dalal mallakar wata mata ce daga Banu Nadir wadda take da Salmanul Farisi a matsayin bawa. Salman ya yi yarjejeniya da ita cewa zai samu ƴanci idan ya farfaɗo da wannan lambu, kuma Manzon Allah (S.A.W) ya taimaka masa wajen wannan aiki.[48] Wasu sun ce lambun da ake magana a kai shi ne Misab,[49] yayin da wasu suka yi imanin cewa Salman ne ya farfaɗo da Burƙa da Misab.[50]

Waƙafin Da Annabin Musulunci (S.A.W) Ya Yi

A cewar masana tarihi, Manzon Allah (S.A.W) ya sanya lambuna guda bakwai na Hiɗanus Saba'a a matsayin waƙafi.[51] Haka kuma, ana kiran Hiɗanus Saba'a da Sadakokin Manzon Allah (S.A.W).[52] Wasu sun bayyana cewa mafi yawan sadakokin Manzon Allah,[53] har ma wasu suka ce dukkan sadakokinsa,[54] su ne waɗannan lambuna guda bakwai na Mukhairiƙ. An ce Manzon Allah ya yi wannan waƙafi ne watanni 22 bayan Hijira,[55] ko kuma a shekara ta bakwai bayan Hijira.[56]

A cikin littattafan Ƙurb al-Isnad da Al-Kafi, akwai wata ruwaya cewa Imam Rida (A.S), yayin da yake amsa tambayar Ahmad Bin Abi Nasri Bazanɗi, ya bayyana Hiɗanus Saba'a a matsayin dukiyar da Manzon Allah (S.A.W) ya yi wa Sayyida Faɗima (A.S) waƙafi. Manzon Allah ya ware wani ɓangare na kuɗin shigarsu domin karɓar baƙi da kuma abubuwan da ba a yi tsammani ba.[57]

A wata ruwaya daga Imam Sadiƙ (A.S), an bayyana cewa sadakokin Manzon Allah (S.A.W) an ware su ne domin Banu Hashim da Banu Muɗɗalib.[58]

Wasu majiyoyi kuma sun ambaci cewa Manzon Allah (S.A.W) ya ba Sayyida Faɗima (A.S) Fadak da Awali kyauta.[59] An bayyana Awali a matsayin wani yanki mai faɗi wanda ya haɗa da Hiɗanus Saba'a.[60]

Makomar Hiɗanus Sab'a Bayan Manzon Allah (S.A.W)

Bayan wafatin Manzon Allah (S.A.W), Sayyida Faɗima (A.S) ta nemi Abubakar ya miƙa mata Fadak da lambuna guda bakwai, amma Abubakar ya ƙi.[61] Wannan ya jawo fushin Faɗima (A.S).[62] Abu Basir ya ruwaito daga Imam Baƙir (A.S) cewa Faɗima (A.S) ta yi wasiyya da kula da lambunan guda bakwai ga Imam Ali (A.S), sannan ga Hasanaini (A.S), sannan ga babban jikanta daga zuriyarta a kowane zamani. An kuma ruwaito makamancin haka daga Imam Sadiƙ (A.S).[63]

A lokacin halifancin Umar Bin Khaɗɗab, Imam Ali (A.S) da Abbas Bin Abdul-Muɗɗalib sun nemi a ba su gonakin Fadak da Khaibar da kuma Hiɗanus Saba'a. Umar ya amince da miƙa musu lambunan Hiɗanus Saba'a kaɗai.[64] Daga baya waɗannan lambuna suka koma hannun zuriyar Faɗima (A.S).[65] A wata ruwaya kuma, Imam Ali (A.S) ya nemi Umar ya ba shi kula da lambunan, amma Abbas ya yi iƙirarin cewa shi ma yana da haƙƙi a kansu da Fadak. Saboda rikicin da ya taso, Imam Ali (A.S) ya nemi halifa ya ci gaba da riƙe lambunan domin kada husuma ta ƙara tsananta.[66] A wata ruwaya daga Imam Rida (A.S), Abbas ya janye iƙirarinsa bayan Imam Ali (A.S) ya shaida cewa waɗannan lambuna waƙafi ne da aka yi wa Faɗima (A.S).[67]

An kuma bayyana cewa bayan Imam Ali (A.S), kula da Hiɗanus Saba'a ta koma ga Imam Hassan (A.S), sannan Imam Husaini (A.S), sannan Imam Sajjad (A.S), daga bisani ga Hassan ɗan Imam Hassan. Daga ƙarshe, Banu Abbas suka ƙwace waɗannan lambuna daga hannun zuriyar Faɗima (A.S) suka karɓi kula da su.[68]

Bayanin kula

  1. Sabri Pasha, Mausu’atu Mir’atil Haramaini ash-Sharifaini wa Jaziratil Arab, juzu'i na 4, shafi na 806.
  2. Kulaini, Al-Kafi, juzu'i na 7, shafi na 51; Ibn Hajar, Al-Isaba, juzu'i na 6, shafi na 46; Yaƙut al-Hamawi, Mu'ujam al-Buldan, juzu'i na 5, shafi na 241, 290–291.
  3. Misali: Balazuri, Ansab al-Ashraf, juzu'i na 1, shafi na 518; Ibn Sayyid an-Nas, Uyun al-Athar, juzu'i na 1, shafi na 240; Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 152.
  4. Salihi Shami, Subul al-Huda, juzu'i na 8, shafi na 407; Ibn Sa'ad, Attabaƙatul Kubra, juzu'i na 1, shafi na 389.
  5. Kurdi Ali, Khiɗaɗ ash-Sham, juzu'i na 5, shafi na 90.
  6. Ka'aki, Ma'alim al-Madinatil Munawwara baina al-Imarati wat-Tarikh, juzu'i na 3, shafi na 120.
  7. Ka'aki, Ma'alim al-Madinatil Munawwara baina al-Imarati wat-Tarikh, juzu'i na 3, shafi na 121.
  8. Sabri Pasha, Mausu'atu Mir'atil-Haramaini ash-Sharifaini wa Jaziratil-Arab, juzu'i na 4, shafi na 806.
  9. Ibn Shabba, Tarikh al-Madinatil Munawwara, juzu'i na 1, shafi na 173; Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 150.
  10. Ibn Shabba, Tarikh al-Madinatil Munawwara, juzu'i na 1, shafi na 174; Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 150–151; Shurrab, Al-Ma'alim al-Athira fis-Sunnati was-Sira, shafi na 31, 100.
  11. Shurrab, Al-Ma'alim al-Athira fis-Sunnati was-Sira, shafi na 283.
  12. Ka'aki, Ma'alim al-Madinatil Munawwara baina al-Imarati wat-Tarikh, juzu'i na 3, shafi na 120; Sabri Pasha, Mausu'atu Mir'atil-Haramaini ash-Sharifaini wa Jaziratil-Arab, juzu'i na 4, shafi na 806.
  13. Ibn Asakir, Tarikh Madinati Dimashƙa, juzu'i na 10, shafi na 229.
  14. Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 157.
  15. Ibn Shabba, Tarikh al-Madinatil Munawwara, juzu'i na 1, shafi na 173–174.
  16. Maragi Shafi'i, Tahƙiƙ an-Nusra bi Talkhis Ma'alim Dar al-Hijra, shafi na 593.
  17. Maragi Shafi'i, Tahƙiƙ an-Nusra bi Talkhis Ma'alim Dar al-Hijra, shafi na 592.
  18. Maragi Shafi'i, Tahƙiƙ an-Nusra bi Talkhis Ma'alim Dar al-Hijra, shafi na 592; Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 153–154.
  19. Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 154.
  20. Sabri Pasha, Musa'ar Mir'atul Haramain Ash-Sharifain da Jaziiratul Arab, juzu'i na 4, shafi na 806–807.
  21. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 174-175; Warthilani, Al-Rihlah al-Warthilaniyyah, juz'i na 2, shafi na 545.
  22. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 173; Warthilani, Al-Rihlah al-Warthilaniyyah, juz'i na 2, shafi na 545.
  23. Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 35.
  24. Shurrab, Al-Ma'alim al-Athirah fi al-Sunna wa as-Sira, shafi na 253.
  25. Kulaini, Al-Kafi, juz'i na 4, shafi na 560.
  26. Jafariyan, Athaar-e Islami-e Makka wa Madina, shafi na 263.
  27. Jafariyan, Athaar-e Islami-e Makka wa Madina, shafi na 263.
  28. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 173; Shurrab, Al-Ma'alim al-Athirah fi al-Sunnah wa al-Sirah, shafi na 156.
  29. Ibn Asakir, Tarikh Madinati Dimashƙa, juz'i na 10, shafi na 229.
  30. Ibn Hisham, As-Sirah al-Nabawiyya, juz'i na 1, shafi na 518; Balazuri, Ansab al-Ashraf, juz'i na 1, shafi na 325, 518; Ibn Hajar, Al-Isaba, juz'i na 6, shafi na 46.
  31. Ibn Hisham, As-Sirah al-Nabawiyya, juz'i na 1, shafi na 518; Balazuri, Ansab al-Ashraf, juz'i na 1, shafi na 325, 518; Ibn Hajar, Al-Isaba, juz'i na 6, shafi na 46.
  32. Balazuri, Ansab al-Ashraf, juz'i na 1, shafi na 285, 325, 518; Ibn Sayyid An-Nas, Uyun al-Athar, juz'i na 1, shafi na 240; Salihi Shami, Subul al-Huda, juz'i na 4, shafi na 212.
  33. Ibn Sa'ad, Attabaƙatul Kubra, juz'i na 1, shafi na 389; Balazuri, Ansab al-Ashraf, juz'i na 1, shafi na 285, 325, 518; Ibn Hajar, Al-Isaba, juz'i na 6, shafi na 46, 47.
  34. Ibn Sa'ad, Attabaƙatul Kubra, juz'i na 1, shafi na 389; Balazuri, Ansab al-Ashraf, juz'i na 1, shafi na 285, 325, 518; Ibn Hajar, Al-Isaba, juz'i na 6, shafi na 46, 47.
  35. Ibn Hisham, Al-Sirah al-Nabawiyyah, juz'i na 1, shafi na 518, juz'i na 2, shafi na 88; Ibn Sa'ad, Attabaƙatul Kubra, juz'i na 1, shafi na 389; Ɗabari, Tarikhuɗ Ɗabari, juz'i na 2, shafi na 531.
  36. Ibn Hisham, Al-Sirah al-Nabawiyyah, juz'i na 1, shafi na 518, juz'i na 2, shafi na 89; Balazuri, Ansab al-Ashraf, juz'i na 1, shafi na 325; Ɗabari, Tarikhuɗ Ɗabari, juz'i na 2, shafi na 531.
  37. Ibn Hajar, Al-Isaba, juz'i na 6, shafi na 47; Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 151.
  38. Ibn Sa'ad, Attabaƙatul Kubra, juz'i na 1, shafi na 388-389.
  39. Sabri Pasha, Mawsu'ah Mir'at al-Haramayn al-Sharifayn, juz'i na 4, shafi na 805.
  40. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 175.
  41. Balazuri, Futuh al-Buldan, shafi na 27-28.
  42. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 174; Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 151.
  43. Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 152.
  44. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 175; Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 151.
  45. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 174; Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 151.
  46. Hazimi, Al-Amakin, shafi na 31; Iskandari, Al-Amkinah wa al-Miyah wa al-Jibal wa al-Athar, juz'i na 1, shafi na 162; Husayni Hanbali, Qala'id al-Ajyad, shafi na 67.
  47. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 174.
  48. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 174; Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 151.
  49. Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 152.
  50. Ibn Shabba, Tarikh al-Madina al-Munawwara, juz'i na 1, shafi na 174; Samhudi, Wafa'ul Wafa', juz'i na 3, shafi na 151.
  51. Ibn Asakir, Tarikh Madinatu Dimashƙa, juzu'i na 10, shafi na 229; Sabri Pasha, Musa'ar Mir'atul Haramain Ash-Sharifain da Jaziiratul Arab, juzu'i na 4, shafi na 806; Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 151.
  52. Maraghi Shafi'i, Tahƙiƙun Nusra bi Talkhisi Ma'alimi Daril Hijra, shafi na 593.
  53. Ibn Shabba, Tarikhul Madinati Munawwara, juzu'i na 1, shafi na 175; Ka'aki, Ma'alimul Madinatil Munawwara baina al-Imara Wa Tarikh, juzu'i na 3, shafi na 120.
  54. Sabri Pasha, Mausu'atu Mir'atil Haramainish Sharifaini wa Jaziratil Arab, juzu'i na 4, shafi na 805.
  55. Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 4, shafi na 42.
  56. Ibn Shabba, Tarikhul Madinati Munawwara, juzu'i na 1, shafi na 175.
  57. Humairi, Ƙurb al-Isnad, shafi na 363–364; Kulaini, Al-Kafi, juzu'i na 7, shafi na 47–48
  58. Kulaini, Al-Kafi, juzu'i na 7, shafi na 48.
  59. Ibn Shahr Ashub, Manaƙib Ali Abi Ɗalib, juzu'i na 1, shafi na 169; Sayyid Ibn Ɗawus, Kashful Muhajja, shafi na 182; Haskani, Shawahid at-Tanzil, juzu'i na 1, shafi na 441.
  60. Husaini Jalali, Fadak wal-Awali au al-Hawa'it as-Sab'a fil-Kitab was-Sunnati wat-Tarikh wal-Adab, shafi na 64.
  61. Khaɗib Umari, Ar-Raudatul-Faiha fi Tawarikhin Nisa, shafi na 230–231; Sabri Pasha, Mausu'atu Mir'atil-Haramaini ash-Sharifaini, juzu'i na 4, shafi na 807–808; Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 155.
  62. Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 155; Sabri Pasha, Mausu'atu Mir'atil-Haramaini ash-Sharifaini, juzu'i na 4, shafi na 808.
  63. Kulaini, Al-Kafi, juzu'i na 7, shafi na 49.
  64. Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 3, shafi na 155.
  65. Sabri Pasha, Mausu'atu Mir'atil-Haramaini ash-Sharifaini, juzu'i na 4, shafi na 807.
  66. Samhudi, Wafa'ul Wafa, juzu'i na 4, shafi na 809.
  67. Humairi, Ƙurb al-Isnad, shafi na 363–364; Kulaini, Al-Kafi, juzu'i na 7, shafi na 47–48.
  68. Sabri Pasha, Mausu'atu Mir'atil-Haramaini ash-Sharifaini wa Jaziratil Arab, juzu'i na 4, shafi na 808.

Nassoshi

  • Balazuri, Ahmad Bin Yahya, Ansab al-Ashraf, binciken Suhail Zakkar da Riyad Zirkili, Beirut, 1996M.
  • Balazuri, Ahmad Bin Yahya, Futuh al-Buldan, Beirut, Dar wa Maktabat al-Hilal, 1988M.
  • Haskani, Ubaidullah Bin Ubaidullah, Shawahid at-Tanzil li-Kawa'id at-Tafdil, binciken Muhammad Baƙir Mahmud, Tehran, Majma' Ihya Saƙafatus Islamiyya, 1411H.
  • Hazimi, Muhammad Bin Musa, Al-Amakin, Au Mattafaƙa Lafazuhu Waftaraƙa Musammahu Minal Amkina, ba tare da sunan mawallafi ba, ba tare da kwanan wata ba.
  • Humairi, Abdullah Bin Jafar, Ƙurb al-Isnad, binciken Cibiyar Alul-Baiti, Qum, Cibiyar Alul Baiti, 1413H.
  • Husaini Hanbali, Abdul-Rahman Bi Ibrahim, Ƙala'id al-Ajyad, binciken Walid Abdullah Munis, Kuwait, Cibiyar al-Buhuth wad-Dirasat al-Kuwaitiyya., 1430H.
  • Husaini Jalali, Muhammad Baƙir, Fadak Wa al-Awali Au Al-Hawa'iɗul Saba'a Fil Kitabi Was Sunna Wat Tarikh Wal Adab, Sunnah, Tarihi da Adabi, Mashhad, Dabir Khanatu Kongarar Mirath al-Ilmi wa Ma’nawi na Hazrat Fatima Zahra (S.A.), 1426H.
  • Ibn Asakir, Ali Bin Hassan, Tarikhi Dimashƙa, binciken Ali Shiri, Beirut, Dar al-Fikr, 1415H.
  • Ibn Hajar, Ahmad Bin Ali, Al-Isaba fi Tamyiz as-Sahabah, binciken Adil Ahmad Abdul-Maujudi da Ali Muhammad Mu'awwad, Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 1415H, juzu'i na 6, shafi na 46.
  • Ibn Hisham, Abdul-Malik Bin Hisham al-Himyari, As-Sirar Annabawiyya, binciken Mustafa as-Saƙƙa da wasu, Beirut, Dar al-Ma'arifa, ba tare da kwanan wata ba.
  • Ibn Manzur, Muhammad Bin Mukarram, Lisan al-Arab, Beirut, Dar Sadir, bugu na uku, 1414H.
  • Ibn Sayyid an-Nas, Abul-Fath Muhammad, Uyun al-Asar fi Funun al-Magazi wash-Shama'il was-Siyar, bayanin Ibrahim Muhammad Ramadan, Beirut, Dar al-Kalam, 1993M.
  • Ibn Sa'ad, Muhammad Bin Mani', Attabaƙatul Kubra, binciken Muhammad Abdul-Kadir Aɗa, Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 1990M.
  • Ibn Shabba, Umar Bin Shabba an-Numairi, Tarikh Madinatil Madinatil Munawwara, binciken Fahim Muhammad Shaltut, Qum, Dar al-Fikr, 1410H.
  • Ibn Shahr Ashub, Muhammad Bin Ali, Manaƙib Ali Abi Ɗalib, Qum, Allama, 1379H.
  • Iskandari, Nasru Bin Abdur-Rahman, Al-Amkina wal-Miyah wal-Jibal wal-Asar, Riyad, Cibiyar al-Malik Faisal lil-Buhuth wad-Dirasat al-Islamiyya. 1425H.
  • Ja'fariyan, Rasul, Asar Islami Makka wa Madina. Tehran, Nashr Mash'ar, bugu na takwas, 1386Sh.
  • Ka'aki, Abdul-Aziz, Ma’alim al-Madinatil Munawwara baina al-Imara wat-Tarikh. Beirut, Dar wa Maktabat al-Hilal, 1419H.
  • Khaɗib Umari, Yasin, Ar-Raudatul-Faiha fi Tarikhin Nisa, binciken Husam Riyad Abdul-Hakim, Beirut, Cibiyar al-Kutubis Saƙaafiyya, 1420H.
  • Kulaini, Muhammad Bin Yaƙub, Al-Kafi, binciken Ali Akbar Gaffari da Muhammad Akhundi, Tehran, Dar al-Kutub al-Islamiyya, bugu na huɗu, 1407H.
  • Kurd Ali, Muhammad, Khiɗaɗ ash-Sham, Beirut, Maktabat an-Nuri, bugu na uku, 1403H.
  • Maragi Shafi'i, Abubakar Bin Husaini, Tahƙiƙ an-Nusra bi Talkhis Ma’alim Dar al-Hijra. binciken Abu Ya'ƙub Nash'at Kamal, Fayum, Dar al-Falah Lil-Bahthi al-Ilmi wa Tahƙiƙat-Turath. 1430H.
  • Maƙrizi, Ahmad Bin Ali, Imta’ al-Asma’ bima lin-Nabiyyi min al-Ahwal wal-Amwal wal-Hafada wal-Mata’. binciken Muhammad Abdul-Hamid an-Numaisi, Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 1999M.
  • Sabri Pasha, Ayyub, Mausu'atu Mir'atil-Haramain ash-Sharifain Wa Jazirat Arab, Alkahira, Dar al-Afaƙ al-Arabiyya, 1424H.
  • Salihi Shami, Muhammad Bin Yusuf, Subul al-Huda war-Rashad fi Siratil-Khairil-Ibad, binciken Adil Ahmad Abdul-Maujudi da Ali Muhammad Mu'awwad, Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 1993M.
  • Samhudi, Ali Bin Ahmad, Wafa'ul Wafa bi Akhbar Dar al-Mustafa, binciken Khalid Abdul-Gani Mahfuz, Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyya, 2006M.
  • Sayyid Bin Ɗawus, Ali Bin Musa, Kashf al-Muhajja li-Thamaratil-Muhajja, binciken Muhammad Hassun, Qum, Bustan al-Kitab, bugu na biyu, 1375Sh.
  • Sharrab, Muhammad Muhammad Hasan, Al-Ma'alim al-Athira fis-Sunnah was-Sira, Beirut-Dimashƙa, Dar al-Kalam-Dar ash-Shamiyya, 1411H.
  • Ɗabari, Muhammad Bin Jarir, Tarikhuɗ Ɗabari, binciken Muhammad Abul-Fadl Ibrahim, Beirut, Dar at-Turath, bugu na takwas, 1967M.
  • Warthilani, Husaini Bin Muhammad, Rihlatiil Warthilani, Alkahira, Maktabat aS-Saƙafah ad-Diniyya, 1429H.
  • Yaƙut al-Hamawi, Yaƙut Bin Abdullah, Mu'ujam al-Buldan, Beirut, Dar Sadir, bugu na biyu, 1995M.