Daƙiƙa:Rayuwa Tare Cikin Zaman Lafiya
Rayuwa Tare Cikin Zaman Lafiya, wanda ke nufin yadda mutane masu ra'ayoyi da addinai daban-daban suke rayuwa tare cikin jituwa, an ɗauke shi a matsayin wani kima da manufa a cikin Musulunci. Haka kuma, amincewa da haƙƙoƙin tsirarun mabiya addini da mu'amala da waɗanda ba Musulmi ba, an bayyana su a matsayin tushen zaman lafiya a Musulunci.
Hukunce-hukuncen Ahluz-Zimma (waɗanda suke ƙarƙashin kariya) a cikin fikihun Musulunci, an ɗauke su a matsayin ginshiƙin zaman lafiya tsakanin tsirarun addinai da Musulmi. Har ila yau, yarjejeniyoyin da Manzon Allah (S.A.W) ya ƙulla da sauran ƙabilu da kuma tsayuwa a kansu, an bayyana su a matsayin misali na tarihin rayuwar Manzon Allah (S.A.W) wajen inganta zaman lafiya.
A cikin tarihin rayuwar Ahlul-Baiti (A.S), akwai abubuwa kamar girmama abubuwan da wasu suke ɗauka da daraja da haƙuri da ra'ayoyin wasu, yin mu'amala da jama'a cikin sassauci, rashin zagin mabiyan addinai da mazhabobi, da kuma ba da haɗin kai ga waɗanda ba Shi'a ba a harkokin zamantakewa; waɗannan abubuwa suna bayyana yadda Ahlul-Baiti (A.S) suke ba da muhimmanci ga zaman lafiya a cikin al'umma. Duk da haka, an ce zaman lafiya a fahimtar Ahlul-Baiti (AS) yana da alaƙa da ƙa'idodin addini.
Ma'ana Da Matsayi
Rayuwa cikin zaman lafiya tare ana nufin cewa mutane a cikin al'umma, duk da bambancin aƙidu da addinai, suna rayuwa cikin kwanciyar hankali da haɗin kai, suna kuma warware sabanin da ke tsakaninsu ta hanyar sulhu da hanyoyin zaman lafiya.[1] Wannan irin rayuwa tana kallon zaman lafiya da amincewa da haƙƙoƙin zamantakewa na mutane, ba tare da la'akari da ko wata mazhaba ko ra'ayi yana kan gaskiya ko kuskure ba, ko kuma makomar mutum ta lahira.[2]
A cewar Jafar Subhani, wannan ra'ayi na rayuwa cikin zaman lafiya tare yana ɗaya daga cikin dalilan da suka haifar da ra'ayin "yawaitar gaskiya a addinai (pluralism na addini)", wanda ya taso bayan rikice-rikicen yaƙe-yaƙen addini da mazhabobi masu tsanani.[3] Wasu kuma suna ganin cewa al'umma ta zamani mai tsarin "al'umma mai ƴanci da haƙƙoƙi" (Civil society) tana ginuwa ne a kan wannan manufar ta rayuwa cikin zaman lafiya da juna.[4]
Rayuwa Tare Cikin Zaman Lafiya A Cikin Al'umma A Mahangar Musulunci
A Musulunci, zaman lafiya da rayuwa cikin salama tsakanin mutane masu akidu da addinai daban-daban ana ɗaukarsa a matsayin ƙima da manufa mai muhimmanci.[5] An kuma bayyana cewa kawai abin da ke zama banbanci daga wannan ka'ida ta zaman tare shi ne masu yaƙi da masu keta haƙƙoƙin mutane (muḥaribun da masu zalunci).[6] Haka kuma, an bayyana cewa ra'ayin sassauci da rangwame (tasaahul) a fahimtar Musulunci yana daga cikin hujjojin da ke goyon bayan rayuwa cikin zaman lafiya.[7]
A cewar wasu masu bincike, manyan misalan rayuwa cikin zaman lafiya a Musulunci sun haɗa da: daidaito tsakanin mutane,[8] amincewa da annabawa, yaƙi da ra'ayoyin girman kai na addinai,[9] tattaunawa da masu sabani, kira zuwa abubuwan da aka haɗu a kansu, 'yancin addini da akida, girmama ɗan'adam, da kuma jaddada zaman lafiya, adalci da kyautatawa ga masu sabani.[10]
Haka kuma, an bayyana cewa karɓar haƙƙoƙin tsirarun addinai[11] da mu'amala da waɗanda ba Musulmi ba[12] suna daga cikin ginshiƙan wannan rayuwa cikin zaman lafiya a Musulunci.[13]
A fiƙihun Musulunci, batutuwan da suka shafi tsirarun addinai ana tattauna su a ƙarƙashin hukunce-hukuncen ahlul-zimma,[14] kuma an bayyana cewa manufar wannan shar'anta ita ce samar da yanayin rayuwa cikin zaman lafiya tsakanin tsirarun addinai da Musulmi.[15] Haka kuma, ƙa'idar ilzam a fiƙihu ana ɗaukarta a matsayin ɗaya daga cikin hujjojin da ke tabbatar da rayuwa cikin zaman lafiya tsakanin mazhabobi da addinai.[16]
Halin Rayuwar Ma'asumai (AS) A Mu'amala Da Waɗanda Ba Musulmi Ba
Mutane a doron ƙasa za su ci gaba da samun rahamar Allah muddin suna mu'amala da juna cikin soyayya, suna mayar da amana ga mai ita, kuma suna aiki da gaskiya da adalci.[17]
Rayuwa tare cikin zaman lafiya da rayuwa cikin salama tsakanin mutane ana ɗaukarsa ɗaya daga cikin manyan manufofin annabawa, musamman Annabi Muhammad (S.A.W).[18] An bayyana cewa juriya da mu'amala cikin salama da masu saɓani,[19] kiran Annabi (S.A.W) ga mabiya addinan tauhidi zuwa haɗin kai,[20] wasiƙunsa zuwa sarakuna da shugabannin ƙabilu,[21] da kuma yarjejeniyoyinsa da kabilu daban-daban tare da cika su,[22] duk suna cikin sira (tarihin rayuwa) na Annabi da ake amfani da su wajen tabbatar da matsayin addini na rayuwa cikin zaman lafiya.[23]
Haka kuma, an bayyana cewa sunnar Annabi (S.A.W) game da Ahlul-Kitab ta kasance cikin salama; daga ciki akwai kare su daga zalunci na waje da cikin gida, halatta auren musulmi da matan kirki daga Ahlul-Kitab, ba su damar zama da kasuwanci, karɓar shaidarsu da amincewa da ita, girmama su, ziyartar marasa lafiyarsu, kyautatawa ga makwabci wanda ba Musulmi ba, ba su sadaka, da kuma adalci ga Ahlul-zimma tare da ba su 'yancin addini.[24]
A cikin tarihin rayuwar Ahlul-Baiti (AS) ma akwai misalai kamar girmama addinai da ra'ayoyin wasu,[25] juriya da jama'a gaba ɗaya, guje wa zagin mabiya addinai da mazhabobi, taimakawa a harkokin zamantakewa da addini,[26] kyakkyawar mu'amala da masu sabani, rufe idanu ga wasu kuskuren mutane, nasiha da kula da al'umma, jaddada zaman lafiya, ziyartar maƙiya, da hana ƙabilanci mai tsanani,[27] duk suna nuna ƙoƙarin Ahlul-Baiti wajen haɗin kan Musulmi da rayuwa cikin zaman lafiya a tsakaninsu.[28]
An kuma bayyana cewa rayuwa cikin zaman lafiya a fahimtar Ahlul-Baiti (AS) tana da iyaka da ginshiƙan addini, ta yadda a yayin rayuwa tare ba a lalata ko raunana imani da gaskiyar akida. [29]Daga cikin misalan wannan sira akwai halin haƙuri da juriya na Imam Sadiƙ (A.S) a mu'amalarsa da masu ƙaryata addini da mushrikai, wanda ya ginu kan tattaunawa da muhawara.[30]
Zaman Lafiya a Harkokin Ƙasashen Waje Da Muhimmancinsa A Musulunci

Abbas Ali Amid Zanjani, wani malamin fiƙihun Shi'a, ya bayyana cewa rayuwa cikin zaman lafiya tsakanin al'umma daban-daban tana daga cikin muhimman ginshiƙan Musulunci a fannin dangantakar ƙasashen waje.[31] An kuma ce zaman lafiya da rayuwa cikin salama a manufofin siyasar waje yana daga cikin tsare-tsaren ci gaba mafi ci gaba da Musulunci ya ɗauka,[32] kuma hakan yana haifar da soyayya da zumunci da waɗanda ba Musulmi ba.[33]
Idan aka duba tarihin rayuwar Ma'asumai (A.S), an bayyana cewa asali a siyasar waje ta Musulunci shi ne zaman lafiya da rayuwa cikin salama.[34] Haka kuma an ce a mahangar Imam Khomaini, wanda ya kafa Jamhuriyar Musulunci ta Iran, dangantaka ta zaman lafiya tsakanin ƙasashe ƙa'ida ce ta asali.[35]
Bayanin kula
- ↑ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 7; Sirat Sheikzade, Karƙard-e danesh-e huquq dar sabk-e hamzisti musalmatamiz, shafi na 45.
- ↑ Mowahhadi Sawaji, Hamzisti musalmatamiz insan-ha az didgah-e Qur'an wa nezam-e beynal-melali-e huquq-e bashar, shafi na 131.
- ↑ Subhani, Masa'il Jadid-e Kalami, shafi na 82.
- ↑ Afdali da Sadrara, Jame'e Madani, juzu'i na 9, shafi na 379.
- ↑ Karimi-Niya, Adyan-e Elahi wa hamzisti musalmatamiz, shafi na 93؛ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani na hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 8.
- ↑ Abdul-Muhammadi, Tasaahul wa Tasamuḥ Az Digahe Qur'ani wa Ahlul-Baiti, shafi na 214؛ Mowahhadi Sawaji, Hamzisti musalmatamiz insan-ha az didgah-e Qur'an wa nezam-e beynal-melali-e huquq-e bashar, shafi na 131 da 154.
- ↑ Abdul-Muhammadi, Tasaahul wa Tasamuḥ Az Didgahe Qur'ani wa Ahlul-Baiti, shafi na 214; Mowahhadi Sawaji, Hamzisti musalmatamiz insan-ha az didgah-e Qur'an wa nezam-e beynal-melali-e huquq-e bashar, shafi na 131 da 154.
- ↑ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 14.
- ↑ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 20 da 23.
- ↑ Mowahhadi Sawaji, Hamzisti musalmatamiz insan-ha az didgah-e Qur'an wa nezam-e beynal-melali-e huquq-e bashar, shafi na 133 zuwa 143; Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani na hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 7.
- ↑ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani na hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 18.
- ↑ Ka'abi, Hamzisti musalmatamiz Miyane Adyane Samawi, shafi na 61.
- ↑ Makarim Shirazi, Itiqad-e ma, shafi na 31; Montazeri, Islam din-e fitrat, shafi na 667.
- ↑ Makarim Shirazi, Tafsir-e namuna, juzu'i na 21, shafi na 410.
- ↑ Salimi, Aqalliyyata wa huququha fi al-Islam, shafi na 36 da 38.
- ↑ Rahmani, Qaidat al-ilzam wa hamzisti mazahib'», shafi na 197.
- ↑ Muhaddis Nuri, Mustadrak al-Wasa'il, juzu'i na 14, shafi na 7; Rustamiyan, A'imma (A.S) manadi hamzisti musalmatamiz, shafi na 107.
- ↑ Jafari da Payande, Naqsh-e solh wa hamzisti musalmatamiz..., shafi na 151.
- ↑ Amini, Asl-e hamzisti musalmatamiz ba qeyr-e mosalmanan dar Islam, shafi na 49; Karimi-Niya, Adyan-e elahi wa hamzisti musalmatamiz, shafi na 96.
- ↑ Montazeri, Islam din-e fitrat, shafi na 667.
- ↑ Makarim Shirazi, Payam-e Qur'an, juzu'i na 10, shafi na 356.
- ↑ Jafari da Payande, Naqsh-e solh wa hamzisti musalmatamiz dar bazafarini-ye harakat-e ehyagarane-ye islami ba takiye bar nazarat-e Imam Khomaini, shafi na 151.
- ↑ Karimi-Niya, Adyan-e elahi wa hamzisti musalmatamiz, shafi na 97.
- ↑ Ka'abi, Hamzisti musalmatamizmiyane adyane samawi, shafi na 65 zuwa 84.
- ↑ Falahiyan، «سیره اهل بیت در ایجاد وحدت میان مسلمانان»، Majalisar Duniya ta Kusantar da Mazhabobin Musulunci.
- ↑ Rustamiyan, A'imma (A.S) manadi hamzisti musalmatamiz, shafi na 117 zuwa 124.
- ↑ Aqanuri, Imaman Shi'a wa wahdat-e islami, shafi na 202.
- ↑ Rustamiyan, A'imma (AS) manadi hamzisti musalmatamiz, shafi na 105.
- ↑ Darabi da wasu «پارادایم رضوی در همزیستی مسالمت آمیز میان باورمندان به ادیان الهی»،Shafin bincike a cikin takardun bincike da littattafan malamai."
- ↑ Karimi-Niya, Adyan-e elahi wa hamzisti musalmatamiz, shafi na 100.
- ↑ Amid Zanjani, Fiqh Siyasi, juzu'i na 9, shafi na 170; Momen da Bahrami, Nezam Siyasi-ye Ejtema'i-ye Islam, shafi na 125.
- ↑ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani na hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 23.
- ↑ Karimi-Niya, Adyan-e elahi wa hamzisti musalmatamiz, shafi na 95.
- ↑ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani na hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 28.
- ↑ Mustrahami da Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani na hamzisti musalmatamiz ediyan, shafi na 12.
Nassoshi
- Abdul-Muhammadi, Husain, Tasaahul wa Tasamuḥ Az Didgahe Qur'an Wa Ahlul-Baiti, Qum, Cibiyar Koyarwa da Bincike ta Imam Khomaini, 1391H-Sh.
- Afdali, Rasul, da Ruzbeh Sadrara, Jame'e Madani, Kundin Ilimi na duniyar Muslunci, juzu'i na 9, Gidauniyar Kundin Ilimin Musulunci, 1384H-Sh.
- Amid Zanjani, Abbas Ali, Fiqh Siyasi, Tehran, Amir Kabir, 1377H-Sh.
- Amini, Muhammad Amin, Asl-e hamzisti musalmatamiz ba qeyr-e mosalmanan dar Islam, (Ka'idar Zaman Lafiya tare da Wadanda Ba Musulmi ba a Musulunci.), Mujallar Ilimi da Fahimta, lamba 165, Satumba 2011H-Sh.
- Aqanuri, Ali, Imaman Shi'e wa wahdat-e islami, Qum, Jami'ar Addinai da Mazahabobi, 1387H-Sh.
- Jafari, Ali Akbar da Azima Payande, Naqsh-e solh wa hamzisti musalmatamiz dar bazafarini-ye harakat-e ehyagarane-ye islami ba takiye bar nazarat-e Imam Khomaini, (Gudummawar Zaman Lafiya da Zaman Tare cikin Lumana wajen Sake Tsara Ƙungiyoyin Farfaɗo da Musulunci bisa Dogaro da Ra'ayoyin Imam Khumaini), Mujallar Bincike Mai Zurfi., lamba 8 da 9, bazara da kaka 2016H-Sh.
- Ka'abi, Ali Atiyya, Hamzisti musalmatamiz miyane adyane Asimani, fassarar Hamid Reza Sheikhi, Mashhad, Astan Quds Razavi, Gidauniyar Bincike-binciken Musulunci, 1396H-Sh.
- Karimi-Niya, Muhammad Mahdi, Adyan-e Elahi wa hamzisti musalmatamiz, (Addinai na Allah da zaman lafiya tare cikin lumana.), a cikin Mujallar Rumfar Tunani, lamba 26, Fabrairu 2004H.
- Makarim Shirazi, Nasir, I'tiqad-e Ma, Qum, Ƙarni/Ƙungiyar Matasa, 1376H-Sh.
- Makarim Shirazi, Nasir, Payam-e Qur'an, Tehran, Gidan Buga Littattafan Musulunci, 1386H-Sh.
- Makarim Shirazi, Nasir, Tafsir-e Namuna, Tehran, Dar al-Kutub al-Islamiyya, 1374H-Sh.
- Momen, Muhammad Reza da Qodratullah Bahrami, Nezam-e siyasi-ye ejtema'i-ye Islam, Qum, Wakilcin Wali Faƙih a Soja, 1380H-Sh.
- Montazeri, Husain Ali, Islam din-e fitrat, Tehran, Inuwar Buga Littattafai, 1385H-Sh.
- Mowahhadi Sawaji, Muhammad Hasan, Hamzisti musalmatamiz insan-ha az didgah-e Qur'an wa nezam-e beynal-melali-ye huquq-e bashar, (Zaman tare cikin lumana tsakanin mutane daga mahangar Alƙur’ani da tsarin dokokin kare haƙƙin ɗan Adam na ƙasa da ƙasa), a cikin Mujallar Haƙƙin Ɗan Adam, lamba 1 da 2 (jerin 17 da 18), bazara zuwa hunturu 21 Maris 2014 Miladiyya.
- Muhaddis Nuri, Husain bin Muhammad Taqi, Mustadrak al-Wasa'il, Beirut, Cibiyar al al-Bayt, 1408H.
- Mustrahami, Sayyid Isa da Muhammad Yusuf Taqaddusi, Rahkarha Qur'ani hamzisti musalmatamiz ediyan, (Hanyoyin Alƙur’ani na zaman tare cikin lumana tsakanin addinai), a cikin Mujallar Nazarin Al-Qur'ani da Ilimom, lamba 1, bazara da bazara mai zuwa 21 Maris 2017 Miladiyya.
- Rahmani, Muhammad, Qa'ida al-Ilzam wa hamzisti mazahib, (Ka'idar Ilzam da zaman tare tsakanin mazhabobi) a cikin Majallar Takardar Bincike ta Hikima da Falsafar Musulunci, lamba 3 da 4, kaka da hunturu 21 Maris 2002 Miladiyya.
- Rustamiyan, Muhammad Ali, A'imma (A.S) manadi hamzisti musalmatamiz, a cikin Majallar Haft asman, (Imamai (A.S) masu kira zuwa zaman tare cikin lumana, a cikin mujallar Haft Asman.), lamba 47, kaka 21 Maris 2010 Miladiyya.
- Salimi, Abdul-Hakim, Aqalliyyat wa huququha dar Islam, (‘Yan tsiraru da haƙƙoƙinsu a Musulunci), a cikin Majalla-ye Ma'refat, lamba 93, Satumba 21 Maris 2005 Miladiyya.
- Sirat Sheikzade, Maryam, Kar-kard-e danesh-e huquq dar sabk-e hamzisti musalmatamiz, (Rawar ilimin shari’a a tsarin zaman tare cikin lumana), a cikin Mujallar Nazarin Dokokin Musulunci, lamba 16, bazara da bazara mai zuwa 21 Maris 2022 Miladiyya.
- Darabi, Kokab da sauran mutane، «پارادایم رضوی در همزیستی مسالمت آمیز میان باورمندان به ادیان الهی»، (Salon tunani na Razavi a cikin rayuwa cikin zaman lafiya tsakanin mabiya addinan sama), Shafin bincike a cikin takardun malamai da littattafan da aka gabatar a taron ƙasa da ƙasa kan adalci da ɗabi'a, ranar ziyara: 22 Agusta 2024M.
- Falahiyan, Sayyid Hassan «سیره اهل بیت در ایجاد وحدت میان مسلمانان»، (Tarihin rayuwar Ahlul-Baiti wajen samar da haɗin kai tsakanin Musulmi), Majma' Jahani Taqrib-e Mazahib-e Islami, ranar wallafa: 5 Oktoba 2023, ranar ziyara: 22 Agusta 2024M.
- Subhani, Jafar, Masa'il Jadid-e Kalami, Qum, Cibiyar Imam Sadiƙ (A.S), 1432H.