Jump to content

Daƙiƙa:Bambance-bambancen Mus'hafai

Ƙara hanyoyin mahaɗar
Daga wikishia
Maƙalar Bambance-bambancen Mus'hafai tana da alaƙa tare da maƙalolin
: Rubuta Kur'ani, Tattara Kur'ani, da Mus'hafu Usmani
.

Bambance-bambancen Mus'hafai yana daga cikin batutuwan Ilimomin Alƙur'ani, kuma yana nuni da bambance-bambancen da suke tsakanin Mus'hafai na Sahabban Annabi (S.A.W) da kuma bambance-bambancen da suke tsakanin Mus'hafai na Usman. Waɗannan bambance-bambance sun taka rawa wajen samuwar ƙira'o'i daban-daban na Alƙur'ani .

Bayan wafatin Manzon Allah (S.A.W), wasu daga cikin Sahabbai sun tattara Alƙur'ani daga rubuce-rubucen da suke warwatse, suka tsara shi a cikin nau'in Mus'hafai. Waɗannan Mus'hafai sun bambanta a wasu fannoni kamar tsarin rubuta wasu kalmomi, samuwar ko rashin samuwar wasu kalmomi, da kuma tsarin jerin surori.

Waɗannan bambance-bambance sun kasance sanadin bayyanar bambancin karatun Alƙur'ani a hankali tsakanin Musulmi. Saboda haka, a lokacin mulkinsa, Usman Bin Affan ya ɗauki matakin daidaita Mus'hafai. Da umarninsa, an samar da wasu kwafi na Alƙur'ani waɗanda aka ɗauka a matsayin ma'auni, sannan aka aika su zuwa manyan biranen Musulunci, yayin da aka kawar da sauran Mus'hafai.

Duk da haka, har a tsakanin Mus'hafai na Usman akwai wasu bambance-bambance da suka kasance.

Hoton shafin farko na Suratul Yunus daga wani tsohon mushafi na Al-Qur’ani da ake danganta shi da ƙarni na farko bayan Hijira (wanda aka fi sani da Mushafu Mashhad Razawi).

Bambance-bambancen Mus'hafan Sahabbai Da Na Usman Da Muhimmancinsa A Nazarin Alƙur'ani

Bambance-bambancen da ke tsakanin Mus'hafai na Sahabbai da Mus'hafai na Usman na daga cikin batutuwan tarihin Alƙur'ani, wanda yake magana game da yadda aka tattara Alƙur'ani da kuma bambance-bambancen da suka kasance tsakanin Mus'hafai na farko. A cikin nazarin tarihin Alƙur'ani, ana ɗaukar bambance-bambancen Mus'hafai a matsayin ɗaya daga cikin abubuwan da suka haifar da bambancin ƙira'o'in Alƙur'ani.[1]

Bayan wafatin Annabi (S.A.W), wasu daga cikin Sahabbai, ciki har da Imam Ali (A.S), Zaidu Bin Sabit, Salim Maula Abi Huzaifa, Abdullahi Bin Mas'ud, Ubayyu Bin Ka'ab, Abu Musal Ash'ari, Miƙdad Bin Aswad da Mu'az Bin Jabal, sun tattara Alƙur'ani a cikin Mus'hafai na kansu daban-daban.[2]

Kowane daga cikin waɗannan Mus'hafai ya shahara a wani yanki; misali, Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud ya shahara a Kufa, Mus'hafin Ubayyu Bin Ka'ab a Sham, Mus'hafin Abu Musal Ash'ari a Basra, sannan Mus'hafin Miƙdad Bin Aswad a Dimashƙi.[3]

Waɗannan Mus'hafai sun kasance suna da bambance-bambance a tsarin jerin surori, wasu kalmomi, da wasu siffofi daban-daban.[4] Waɗannan bambance-bambance su ne suka taimaka wajen samuwar bambancin ƙira'o'in karatun Alƙur'ani[5] kuma suka zama ɗaya daga cikin ƙalubalen da Musulmi suka fuskanta.[6]

A lokacin mulkinsa, Usman Bin Affan ya fara aikin daidaita Mus'hafai domin kawo ƙarshen waɗannan bambance-bambance.[7] Ya samar da wasu kwafi na Mus'hafin ma'auni, sannan ya aika su zuwa manyan biranen Musulunci domin rage waɗannan saɓani. Duk da haka, wannan mataki bai kawar da bambance-bambancen Mus'hafai gaba ɗaya ba; domin sakamakon rashin kulawa daga wasu marubuta, wasu bambance-bambance sun ci gaba da kasancewa tsakanin wasu daga cikin Mus'hafai na Usman.[8]

Abubuwan Da Aka Samu Saɓani A Mus'hafai

Mus'hafai na Sahabbai sun kasance suna da bambance-bambance a wasu fannoni kamar yawan surori da tsarin jerinsu, tsarin rubuta wasu kalmomi, ƙari ko ragi na wasu kalmomi, maye gurbin wasu kalmomi da wasu, da kuma tsarin jerin wasu kalmomi.

Wani ɓangare na waɗannan bambance-bambance, kamar bambancin da ya shafi yawan surori da tsarin jerinsu, an kawar da su ta hanyar tsara Mus'hafai na Usman.[9]

Yawan Surori

Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud bai ƙunshi surorin Fatiha, Nas da Falaƙ ba.[10] Duk da cewa yana ɗaukar Suratul Fatiha a matsayin wani ɓangare na Alƙur'ani, amma bai ɗauki surorin Falaƙ da Nas a matsayin daga cikin Alƙur'ani ba; yana ganin su addu'o'i ne na neman kariya daga mugun ido da sihiri.[11]

Mus'hafin Ubayyu Bin Ka'ab yana da ƙarin wasu surori biyu fiye da Alƙur'ani da aka fi sani a yau, waɗanda ake kira "Khal'u" da "Hafd". Rubutun a da ake kira Suratul Khal'u shi ne: "Bismillahir Rahmanir Rahim. Allahumma inna nasta'inuka wa nastaghfiruka wa nuthni alaika wa la nakfuruka wa nakhla'u wa natruku man yafjuruka."

Ma'anarsa: "Ya Allah! Muna neman taimakonKa, muna neman gafararKa, muna gode maka, ba ma kafirta maka, muna nesanta kanmu daga wanda yake saɓa maka, kuma muna barinsa."

Rubutun a da ake kira Suratul Hafd shi ne: "Bismillahir Rahmanir Rahim. Allahumma iyyaka na'budu wa laka nusalli wa nasjudu wa ilaika nas'a wa nahfidu, narju rahmataka wa nakhsha azabaka, inna azabaka bil-kuffari mulhaƙ."

Ma'anarsa: "Ya Allah! Kai kaɗai muke bautawa, gare Ka muke yin sallah da sujada, zuwa gare Ka muke gaggawa da ƙoƙari, muna fatan rahamarKa kuma muna tsoron azabarKa. Lallai azabarKa za ta riski kafirai."[12] Haka kuma a cikin Mus'hafinsa, an haɗa Suratul Ƙuraishi da Suratul Filu wuri guda.[13]

Ƙarin Kalmomi

A cikin wasu Mus'hafai, an ruwaito cewa akwai wasu kalmomi da aka ƙara waɗanda ba sa cikin rubutun Alƙur'ani da aka fi sani a yau. Misali, a cikin Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud, bayan kalmar «صِیَامُ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ» a aya ta 89 cikin Suratul Ma'ida, an samu ƙarin kalmar «متتابعات».[14] Haka kuma, an ruwaito cewa Suratul Tauba a cikin Mus'hafinsa tana farawa da Bismillahir Rahmanir Rahim.[15] Haka nan, a cikin Mus'hafin Ubayyu Bin Ka'ab, an ruwaito cewa Suratul Zumar tana farawa da kalmar «حم».[16] Sannan a maimakon lafazin «وَشُرَکاءَکُم»[17], an samu lafazin «وادعوا شرکاءکم».[18]

Muhammad Hadi Ma'arifat, ɗaya daga cikin malaman ilimin Alƙur'ani, yana ganin cewa wasu daga cikin waɗannan ƙarin kalmomi bayanai ne na tafsiri da marubutan Mus'hafai suka rubuta ne, ba sa cikin ainihin rubutun Alƙur'ani ba.[19]

Rage ko Rashin Wasu Kalmomi

A cikin wasu Mus'hafai, an samu cewa wasu kalmomi ko jimloli waɗanda suke cikin wasu Mus'hafai an cire su daga wasu. Misali, jimlar «إِنْ خِفْتُمْ» a aya ta 101 cikin Suratun Nisa'i ba ta kasance a cikin Mus'hafin Ubayyu Bin Ka'ab ba.

Haka kuma, a cikin Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud, maimakon jimlar «وَمَا خَلَقَ الذَّکَرَ وَالْأُنْثَیٰ»Suratul Lailli, aya ta , an samu kawai «وَالذَّکَرِ وَالْأُنْثَى».[20]

Bambancin da ya shafi cirewa ko tabbatar da wasu kalmomi ya ma kasance a tsakanin Mus'hafai na Usman. Misali, aya ta 116 cikin Suratul Baƙara a Mus'hafai na Kufa da Basra tana farawa da «وَقالوا», yayin da a Mus'hafai na Madina da Sham take farawa da «قالوا».[21]

Maye Gurbin Kalmomi

A cikin wasu Mus'hafai, an samu cewa a maimakon wasu kalmomi an kawo wani kalma mai ma'ana iri ɗaya ko wata kalma dabam.[22]

Misali, a cikin Mus'hafin Abu Musal Ash'ari, maimakon kalmar «مَنْ قَبْلَه»Suratul Haqqah, aya ta 9. an samu lafazin «من تلقاءه».[23]

Haka kuma, a cikin Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud, maimakon «وَإِنَّ إِلْیاسَ لَمِنَ الْمُرْسَلِین»Suratul Saffat, aya ta 123. an samu jimlar «وإن إدریس لمن المرسلین».[24]

Sannan a cikin Mus'hafin Ubayyu Bin Ka'ab, maimakon «ثُمَّ عَرَضَهُمْ»Suratul Baqarah, aya ta 31. an samu lafazin «ثم عرضها»[25], haka kuma maimakon «إِنْ کانَ ذُو عُسْرَةٍ»Suratul Baqarah, aya ta 280. an samu lafazin «إن کان ذا عسرة».[26]

Sauya Wurin Wasu Kalmomi

A wasu Mus'hafai, an samu cewa tsarin wasu kalmomi ya bambanta; wato an sauya wurin wasu kalmomi a cikin jimla.

Misali, a cikin Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud, maimakon «یَطْبَعُ اللَّهُ عَلی کُلِّ قَلْبِ مُتَکَبِّرٍ جَبَّار»[27], an rubuta lafazin «یطبع الله علی قلب کل متکبر جبار».[28]

Tsarin Jerin Surori

Tsarin jerin surori a cikin Mus'hafin Imam Ali (A.S) ya kasance bisa tsarin saukar wahayi; ta yadda yake farawa da Suratul Alaƙ, sannan sauran surorin Makka su biyo baya, daga nan kuma surorin Madina.[29]

Surori a cikin Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud an tsara su zuwa rukuni shida. Tsarin ya kasance kamar haka: Da farko akwai "Sab'u Ɗiwal" (surori bakwai masu tsawo), sannan "Mi'in" (surorin da suke da ayoyi sama da ɗari), daga bisani "Masani" (surorin da suke ƙasa da ayoyi ɗari), sannan "Hawamim" (surori bakwai waɗanda suke farawa da "Ha Mim"), sai "Mumtahinat", sannan a ƙarshe "Mufassalat" (gajerun surori).

Babban tsarin sauran Mus'hafai na Sahabbai da kuma Mus'hafai na Usman yana bisa wannan tsari; duk da cewa akwai bambanci a gabatarwa ko jinkirta wasu surori a tsakaninsu.[30]

Misali, a cikin Mus'hafin Abdullahi Bin Mas'ud, an sanya Suratul An'am bayan Suratul A'araf, yayin da a cikin Mus'hafin Ubayyu Bin Ka'ab, an sanya ta kafin ita.[31]

Dalilan Samuwar Bambance-bambancen Mus'hafai

A cewar masu cike, dalilan bambance-bambancen Mus'hafai na Usman ba su kasance iri ɗaya da dalilan bambance-bambancen Mus'hafai na Sahabbai ba.

Game da Mus'hafai na Usman, an bayyana cewa bayan an samar da wasu kwafi daga Mus'haf domin aikawa zuwa garuruwa daban-daban, ba a yi cikakken bincike da kwatanta su da juna ba. Wannan ne ya haifar da samuwar wasu bambance-bambance a tsakaninsu. An ruwaito cewa Usman Bin Affan ya san wasu daga cikin waɗannan bambance-bambancen, amma yana fatan Larabawa za su iya karanta su daidai.[32]

A gefe guda kuma, an danganta bambance-bambancen Mus'hafai na Sahabbai da wasu dalilai kamar bambancin ilimi da ƙwarewarsu wajen rubuta da kiyaye rubutun Alƙur'ani,[33] da kuma bambancin fahimta game da wasu abubuwan da aka ruwaito daga Annabi Muhammad (S.A.W).

Misali, Abdullahi Bin Mas'ud bai ɗauki surorin Falaƙ da Nas a matsayin wani ɓangare na Alƙur'ani ba; yana ɗaukar su a matsayin addu'o'in kariya daga mugun ido ko sihiri.[34]

Bayanin kula

  1. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 2, shafi na 9 da 10.
  2. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 292 da 308.
  3. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 292 da 331
  4. ↑ Suyuti, Al-Itqan, juzu’i na 1, shafi na 209 zuwa 211.
  5. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 292 da 331
  6. ↑ Ibn Kathir, Al-Kamil fi at-Tarikh, juzu’i na 3, shafi na 112; Ya'qubi, Tarikh al-Ya'qubi, juzu’i na 2, shafi na 170.
  7. ↑ Ibn Abi Dawud, Al-Masahif, juzu’i na 1, shafi na 88.
  8. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 331 da 332 da 336 da 337 da 342 zuwa 346 da 397 zuwa 401.
  9. ↑ Zarqani, Manahil al-Irfan, juzu’i na 1, shafi na 353.
  10. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 314; Suyuti, Ad-Durr al-Manthur, juzu’i na 6, shafi na 416.
  11. ↑ Suyuti, Ad-Durr al-Manthur, juzu’i na 6, shafi na 416.
  12. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 322 da 323; Suyuti, Al-Itqan, juzu’i na 1, shafi na 226.
  13. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 322.
  14. ↑ Tusi, At-Tibyan, juzu’i na 4, shafi na 14.
  15. ↑ Suyuti, Al-Itqan, juzu’i na 1, shafi na 225.
  16. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 323.
  17. ↑ Suratul Yunus, aya ta 71.
  18. ↑ Tusi, At-Tibyan, juzu’i na 5, shafi na 409.
  19. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 319 da 320.
  20. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 322.
  21. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 400.
  22. ↑ Don duba wasu misalai na irin waɗannan bambance-bambancen, ku koma zuwa: Ibn Qutaybah, Ta’wil Mushkil al-Qur’an, shafi na 24; Tabari, Jami' al-Bayan, juzu’i na 1, shafi na 419, da juzu’i na 15, shafi na 109, da juzu’i na 25, shafi na 78; Tusi, At-Tibyan, juzu’i na 3, shafi na 291 da 311 da 516, da juzu’i na 5, shafi na 318; Tabarsi, Majma' al-Bayan, juzu’i na 8, shafi na 669; Suyuti, Al-Itqan, juzu’i na 1, shafi na 168.
  23. ↑ Farra’, Ma'ani al-Qur’an, juzu’i na 3, shafi na 180.
  24. ↑ Tusi, At-Tibyan, juzu’i na 8, shafi na 523 da 524.
  25. ↑ Tusi, At-Tibyan, juzu’i na 1, shafi na 141.
  26. ↑ Tusi, At-Tibyan, juzu’i na 2, shafi na 369.
  27. ↑ Suratul Ghafir, aya ta 35.
  28. ↑ Tusi, At-Tibyan, juzu’i na 9, shafi na 74.
  29. ↑ Suyuti, Al-Itqan, juzu’i na 1, shafi na 216.
  30. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 312 da 313.
  31. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 325.
  32. ↑ Ibn Abi Dawud, Al-Masahif, juzu’i na 1, shafi na 88 da 93; Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 336 da 337 da 342 zuwa 345.
  33. ↑ Ma'rifat, At-Tamhid, juzu’i na 1, shafi na 331 da 332.
  34. ↑ Suyuti, Ad-Durr al-Manthur, juzu’i na 6, shafi na 416.

Nassoshi

  • Alƙur'ani
  • Farra, Yahya BinZiyad, Ma'ani Al-ƙur'an, Masar, Dar Al-Misriyya Lit-Ta'lif wat-Tarjama, babu kwanan wata.
  • Ibn Abi Dawud Al-Azdi As-Sijistani, Abdullahi Bin Sulaiman Bin Al-Ash'ath, Al-Masahif, Al-Qahira, Al-Faruq Al-Haditha, 1423H.
  • Ibn Athir, Ali Bin Muhammad, Al-Kamil fi At-Tarikh, Beirut, Dar Sadir, 1385H.
  • Ibn Qutaiba Ad-Dinawari, Abdullahi BinMuslim, Ta'wil Mushkil Al-ƙur'an, Beirut, Dar Al-Kutub Al-Ilmiyya, babu kwanan wata.
  • Ma'rifat, Muhammad Hadi, At-Tamhid fi Ulum Al-ƙur'an, Qum, Cibiyar Al’adu da Bugawa ta At-Tamhid., 1388Sh.
  • Suyuti, Abdurrrahman Bin Abi Bakr, Ad-Durr Al-Manthur fi Tafsir Al-Ma'thur, Qum, Laburaren Ayatullahi Mar'ashi Najafi, 1404H.
  • Suyuti, Abdurrrahman BinAbi Bakr, Al-Itqan fi Ulum Al-ƙur'an, Al-Hay'ah Al-Misriyah Al-Ammah lil-Kitab, 1394H.
  • Tabari, Muhammad Bin Jarir, Jami'ul Bayan fi Tafsir Al-ƙur'an, Beirut, Dar Al-Ma'rifa, 1412H.
  • Tabrisi, Fadl Bin Hassan, Majma'ul Bayan fi Tafsir Al-ƙur'an, Tehran, Mawallafar Nasir Khusraw, 1372Sh.
  • Tusi, Muhammad BinHasan, At-Tibyan fi Tafsir Al-ƙur'an, Beirut, Dar Ihya At-Turath Al-Arabi, babu kwanan wata.
  • Ya'qubi, Ahmad BinIshaq, Tarikh Al-Ya'qubi, Beirut, Dar Sadir, babu kwanan wata.
  • Zarqani, Muhammad Abd Al-Azim, Manahil Al-Irfan fi Ulum Al-ƙur'an, Beirut, Dar Ihya At-Turath Al-Arabi, babu kwanan wata.
Daga "https://ha.wikishia.net/w/index.php?title=Daƙiƙa:Bambance-bambancen_Mus%27hafai&oldid=25301"