Daƙiƙa:Mu'ujamu Rijalil Hadis (Littafi)
| Marubuci | Sayyid Abul Ƙasim Khuyi |
|---|---|
| Maudu'i | Ilmul Rijal |
| Harshe | Larabci |
| Adadin Jildi | 24 |
| Wurin da aka buga shi | Cibiyar wallafa al'adun Musulunci a duniya. |
| Tarihin bugawa | 1423H |
| Kwafin PDF | http://lib.eshia.ir/14036 |
Mu'jam Rijalil Hadis wa Tafsil Ɗabaƙatir Ruwat wani littafi ne da Sayyid Abul Ƙasim Khuyi ya wallafa kan ilimin Rijal (binciken rayuwar masu ruwayar hadisi). Wannan littafi ya gabatar da masu ruwayar hadisai na Shi'a sama da dubu 15, inda aka tsara su bisa jerin haruffan ƙamus Alphabet, tare da bayar da ra'ayi kan amincin (tabbatuwar) kowane mai ruwayar hadisi ko akasin haka.
A cikin gabatarwar littafin, an tattauna batutuwa guda shida game da ilimin Rijal dalla-dalla, kamar: mahimmancin ilimin Rijal, ma'aunin amincewa da mai ruwaya, da kuma ingancin hadisai da ke cikin littattafai huɗu na Shi'a (Al-Kutub al-Arba'a).
Littafin ya kunshi sassa huɗu: Asma' (Sunaye). Kuna (Kunya). Alƙab (Laƙabi) Nisa'u (Mata)
An wallafa "Mu'jamu Rijalil Hadis" cikin juzu'i guda 24. Daga cikin manyan fa'idojin wannan littafi da masana suka ambata har da: tattara sunayen dukkan masu ruwayar da suka zo a sauran littattafan ilimin Rijal a wuri guda, da kuma mai da hankali kan matsalar "tahrif" (canza sunaye ko kuskuren rubutu) a sunayen masu ruwayar da kuma gyara su.
Marubuci
Sayyid Abul Ƙasim Musawi Khuyi (1278-1371Sh.) ya kasance ɗaya daga cikin manyan maraji'an taƙlidi na Shi'a kuma ɗalibin Mirza Na'ini da Muhaƙƙiƙ Isfahani.[1] Bayan rasuwar Sayyid Muhsin Ɗabaɗaba'i Hakim, ya zama babban marja'i (Shugaban addini) mafi daraja a ƙasar Iraƙi.[2]
Sayyid Abul Ƙasim Khuyi ya rubuta littattafai a fannin fiƙihu (shari'a), usulul fiƙhi, ilimin Rijal, ilimin tauhidi (kalam), da ilimin Alƙur'ani. An tattara dukkan ayyukansa a cikin wani kundi mai juzu'ai hamsin da ake kira "Mausu'atul Imam Khuyi".[3]
Matsayin Littafin
Ana ɗaukar Mu'jamu Rijalil Hadis a matsayin littafi mafi faɗi kuma mafi tsari a fannin ilimin Rijal na Shi'a, inda ake cewa littafin yana da wasu muhimman abubuwa waɗanda ba a same su a sauran littattafan Rijal ba. Daga cikin waɗannan har da: bincikar masu ruwayar hadisi daga fannoni daban-daban, da kuma yin amfani da hanyar bincike mai zurfi kan ra'ayoyin magabata musamman littattafan farko na Rijal da kuma sake nazarin waɗannan ra'ayoyin.[4]
Haka nan, ana lissafa wannan littafi a matsayin ɗaya daga cikin manyan littattafan Rijal, saboda yadda ya binciki masu ruwayar ta kowane fanni kuma ya bayar da bayanai masu fa'ida waɗanda ba a same su a wani wuri ba, ko kuma ba kasafai ake ganin su ba.[5]
Dalili Da Hanyar Wallafawa
Bisa ga abin da marubucin littafin ya faɗa a cikin gabatarwarsa, ilimin Rijal ya daɗe yana samun kulawa daga masana da fuƙaha (Masu ilimin shari'a); amma a wannan zamani, ana nuna rashin kulawa da shi, alhali kuwa ijtihadi da ciro hukunce-hukuncen shari'a ya dogara ne a kan sa. Saboda haka, ya yanke shawarar rubuta wani littafi mai faɗi kuma cikakke a wannan fanni, wanda zai ƙunshi dukkan darajoji da sifofin wannan ilimi.[6]
Sayyid Khuyi ya samu taimakon mataimaka wajen wallafa Mu'jamu Rijalil Hadis, waɗanda suka taimaka masa wajen tsarawa, kwafa, gyarawa, kwatantawa da kuma duba nassoshin littafin.[7] Wannan ƙungiya ta ƙunshi: Muhammad Muzaffari, Haidar Ali Hashimiyan, Yahaya Araki, Sayyid Murtada Nakhjawani, Sayyid Abdul-Aziz Ɗabaɗaba'i Yazdi, Sayyid Jawad Golfaigani, Muhammad Kazim Khunsari, Fakhrud-Din Zanjani, Muhammad Tabrizi, Gholamreza Rahmani, da kuma Sayyid Murtada Hakami.[8]
Abubuwan Da Ke Cikin Littafin Da Tsarin Sa
Littafin ya ƙunshi wata gabatarwa mai faɗi da kuma sassa huɗu. A cikin gabatarwar, an tattauna batutuwa guda shida na farko-farko game da ilimin Rijal. A cikin sassa huɗu na asali kuma, an ambaci sunayen masu ruwayar hadisi tare da bincikar ingancin kowane ɗayansu:
Gabatarwa
Batutuwa guda shida da aka tattauna a cikin gabatarwar su ne kamar haka:
- Mahimmancin ilimin Rijal, tare da mayar da martani ga waɗanda suka musanta buƙatar ilimin Rijal, da kuma tattauna ra'ayin waɗanda suke ganin cewa duk hadisan da ke cikin "Littattafai Huɗu" (Al-Kutub Al-Arba'a) ingantattu ne (ba tare da wani shakka ba).[9]
- Ma'aunin gane amincin (tabbatuwar) mai ruwaya ko kuma kyawun halinsa.[10]
- Ingancin "Tausiƙud Dimni" (tabbatar da amincin mai ruwaya ta fuskar fage/a kaikaice).[11]
- Rashin amincewa da Tausiƙatul Amma (Tabbatar da amincin masu ruwaya baki ɗaya), kamar kasancewa cikin "Ashabul Ijma" (Malaman da aka amince da ruwayarsu), kasancewa cikin Mashayikhul Ijaza(Malaman da suka ba da izinin watsa hadisi), riƙe mukamin wakilci daga Imam (A.S), ko kuma kasancewa tare da Imam (A.S).[12]
- Bincikar hadisan da ke cikin Littattafai Huɗu da kuma ƙaryata hujjojin da ake amfani da su wajen tabbatar da ingancin dukkan ruwayoyin da ke cikinsu.[13]
- Gabatar da muhimman littattafan Rijal na Shi'a, tare da nuna shakku kan ingancin littafin Rijal na Ibn Gada'iri.[14]
Sassan Littafin
Littafin Mu'jamu Rijalil Hadis ya ƙunshi sassa guda huɗu: Asma' (Sunaye), Kuna (Alkunya), Alƙab (Laƙabi), da Nisa'u (Mata). A cikin waɗannan sassan, an ambata kuma an binciki sunaye guda 15,676 gaba ɗaya; kodayake wasu daga cikinsu sun haɗu, wato suna nuni ne ga mutum ɗaya. A kowane ɗaya daga cikin sassa ukun farko, an binciki waɗanda sunayensu, kunyoyinsu, ko laƙabinsu ya zo a cikin littattafan Rijal ko a cikin silsilar ruwayoyin hadisi. Sashe na huɗu kuma ya keɓanta ne ga matan da aka ambata a cikin littattafan Rijal ko a cikin silsilar ruwayar hadisi.[15]
Siffofin Littafin
An ambaci wasu siffofi da darajoji na musamman ga littafin Mu'jamu Rijalil Hadis waɗanda suka bambanta shi da sauran littattafan Rijal, waɗanda suka haɗa da:
- An ambaci sunayen dukkan masu ruwayar da suka zo a cikin silsilar ruwayoyin Littattafai Huɗu (Al-Kutub al-Arba'a); har ma da waɗanda sunayensu bai zo a sauran littattafan Rijal ba.
- An tattara sunayen dukkan masu ruwaya da suka zo a cikin sanannun littattafan Rijal da kuma waɗanda ba a san su ba, a wuri guda a cikin wannan aikin.
- A cikin wannan littafi, abu ne mai sauƙi a gane Ɗabaƙatur Ruwat (Matsayin masu ruwaya a ƙarni ko zamani), domin lokacin da ake gabatar da kowane mai ruwaya, an ambaci sunayen dukkan waɗanda suka ruwaito daga gare shi, ko kuma waɗanda shi ya ruwaito daga gare su.
- An ba da cikakken tarihin rayuwar mai ruwayar.
- Baya ga ambaton ra'ayoyin sauran masana Rijal, marubucin ya bayyana ra'ayinsa kan mai ruwayar bisa wasu ma'auni na kansa; wato, ya yi "Jarhi wa Ta'adil" (bincikar inganci ko rashin ingancin) mai ruwayar.
- Ɗaya daga cikin matsalolin da ke shafar silsilar ruwaya (isnad) shi ne Tas'hif (Kuskuren rubutu) da Tahrif (Canza sunaye) a cikin sunayen masu ruwaya. Misali, mayar da Hassan zuwa Husain ko akasin haka, Ahmad zuwa Muhammad ko akasin haka, ko an zuwa bin ko akasin haka. Wannan littafi ya ba da muhimmanci sosai ga wannan batu, kuma an gyara sunaye.[16]
Buga Littafin
An fara buga Mu'jamu Rijalil Hadis ne a shekara ta 1403 bayan hijira (1403H.) a birnin Beirut cikin juzu'i guda 23.[17] Daga baya, a shekara ta 1413 bayan hijira (1413H.), aka fitar da wani sabon gyaran da aka yi wa littafin, wanda ya ƙunshi wasu sauye-sauye a fasali da abubuwan da ke ciki, kuma gidan wallafa na As-saƙafa Al-Islamiyya ne ya buga shi cikin juzu'i guda 24.[18]
Daga cikin sauye-sauyen da aka yi a abubuwan da ke cikin littafin har da: ƙara sabbin tarihin rayuwar masu ruwaya, da ƙara wasu bayanai a sassan bambance-bambancen littattafai, bambance-bambancen kwafi (Naskhu), da kuma ɗabaƙatur ruwat (Matakan masu ruwaya). Haka nan, a wasu wuraren, tushen binciken marubucin (Mabna al-rijali) ya sauya, wanda hakan ya sa ra'ayinsa game da amincin (tabbatuwar) ko raunin wasu masu ruwaya ya sauya. Canjin tushen marubucin da kuma abubuwan da ya ƙara na tabbatarwa (Tausiƙ) ko raunatarwa (Tad'if), duk an aiwatar da su a cikin sabon bugun.[19]
Ayyuka Masu Alaƙa
Wasu daga cikin ayyukan da suke da alaƙa da Mu'jamu Rijalil Hadis sun haɗa da:
- .Dalil Mu'jamu Rijalil Hadis, wallafar Muhammad Sa'id Turaihi.
- .Al-Mu'in Ala Mu'ujam Rijal Hadis, wallafar Sayyid Muhammad Jawad Husaini Bagdadi.
- Al-Mufid Min Mu'jam Rijalil Hadis, wallafar Muhammad Jawahiri. A cikin wannan littafi, an taƙaita ra'ayin Ayatullah Khuyi na ƙarshe game da kowane mai ruwaya.[20]
- Daramadi bar Ilme Rijal (Gabatarwa ga Ilimin Rijal), wanda shi ne fassarar gabatarwar Mu'jam Rijalil Hadis zuwa harshen Farsi, wanda Abdulhadi Fiƙihizadeh ya yi.
Bayanin kula
- ↑ Piri Sabzevari, Ayatullah al-Uzma Sayyed Abul-Ƙasim Khuyi; Qur'an-shinas-e Bozorg-e Mo'aser, shafi na 30; Ansari Qomi, Nojum-e Ummat – Ḥazrat Ayatollah al-'Uzma Haj Sayyed Abul-Ƙasim Khuyi, shafi na 57.
- ↑ Sharif Razi, Ganjineh-ye Daneshmandan, jildi na 2, shafuffuka na 3–5; Ra'iszadeh, "Khuyi, Abul-Ƙasim", shafi na 515.
- ↑ Ra'iszadeh, "Khuyi, Abul-Ƙasim", shafi na 522.
- ↑ Vanki da sauran su, Ravash-e Ayatollah Khuyi dar Ta'amol ba Osul-e Avvaliyeh-ye Rejali, shafi na 120.
- ↑ Ali-Nejad, Mo'arrefi-ye Yeki az Mohimmat-tarin asar-e Rejali-ye Shi'a, shafi na 167.
- ↑ Duba: Khuyi, Mu'jam Rijal al-Ḥadith, jildi na 1, shafuffuka na 11–12.
- ↑ Mokhtari, Nokteh-ha, shafuffuka na 222–223
- ↑ Mokhtari, Nokteh-ha, shafi na 223; duba: Khuyi, Mu'jam Rijal al-Ḥadith, jildi na 1, shafi na L (ko Lam).
- ↑ Khuyi, Mu'jam Rijal al-Hadith, jildi na 1, shafi na 17.
- ↑ Khuyi, Mu'jam Rijal al-Hadith, jildi na 1, shafi na 37.
- ↑ Khuyi, Mu'jam Rijal al-Hadith, jildi na 1, shafi na 47.
- ↑ Khuyi, Mu'jam Rijal al-Hadith, jildi na 1, shafi na 53-73.
- ↑ Khuyi, Mu'jam Rijal al-Ḥadith, jildi na 1, shafi na 79.
- ↑ Duba: Khuyi, Mu'jam Rijal al-Ḥadith, jildi na 1, shafi na 93.
- ↑ Ali-Nejad, Mo'arrefi-ye Yeki az Mohimmat-tarin asar-e Rejali-ye Shi'a, shafi na 164.
- ↑ Ali-Nejad, Mo'arrefi-ye Yeki az Mohimmat-tarin asar-e Rejali-ye Shi'a, shafi na 167–177.
- ↑ Tala'iyan, Ma'khaz‑shinasi‑ye Rijal‑e Shi'a, shafi na 291.
- ↑ Tala'iyan, Ma'khaz‑shinasi‑ye Rijal‑e Shi'a, shafi na 292.
- ↑ Tala'iyan, Ma'khaz‑shinasi‑ye Rijal‑e Shi'a, shafi na 292.
- ↑ Delbari, Ashenayi ba Osul‑e 'Elm‑e Rejal, shafi na 258.
Nassoshi
- Alinejad, Abu Talib, Mu'arrifi Yeki Az Muhimtarin Asare Rijali Shi'a, a cikin Sanin Shi'a, kaka 1386 SH, lamba 19.
- Anṣari Qumi, Naṣir al-Din, Nujum al-Ummat Hazrat Ayatullah Al-Uzma Khuyi, (Taurarin Al'umma: Hazrat Ayatullah al-Uzma Khuyi.) a cikin Majallar Nur-e 'Ilm, juzu'i na 4, lamba 11, kaka 1371 SH/1992–1993 M.
- Delbari, Ali, Ashnayi Ba Usule Ilime Rijal, Mashhad: Jami'ar Ilimomin Musulunci ta Razavi, 1395 SH.
- Mukhtari, Rida, Nukteha Dar Kitab-e Shi'a, bazara da rani 1389 SH, lamba 1.
- Piri Sabzavari, Husayn, Ayatullah al-Uzma Sayyid Abul Ƙasim Khuyi Qur'ane Shinasi Buzurg Muasir, (Ayatullah al-Uzma Sayyid Abul Ƙasim Khu’i; Babban Masanin Alƙur’ani na Zamani.), a cikin Mujallar Lambun Alƙur’ani, lamba 126, Oktoba–Nuwamba 2002 Miladiyya.
- Ra'is-zadeh, Muḥammad, Khuyi, Abul Ƙasim, DarDanisnamah-ye Jahan-e Islam, Tehran: Gidauniyar Kundin Ilimin Musulunci, 1375 SH.
- Rabbani-khwah, Aḥmad, Ashnayi Ba Daneshe Wa Manabi Rijale Shi'a.
- Sharif Razi, Muhammad, Ganjinah-ye Danismandan, Tehran: Kantin Littattafai na Islamiya, 1352–1354 SH.
- Talayan, Rasul, Makhadshinasi-ye Rijal-e Shi'a, Qum: Hukumar Buga da Rarrabawa ta Dar al-Hadith, 1381 SH / 1423 AH.
- Vanaki, Faṭima da Muḥammad Kaẓim Raḥman-Satayeš da Fatḥiyya Fataḥi-zadeh, Ravesh-eAyatullah Khuyi Dar Ta'amol Ba Osul-e Avvaliyye-ye Rijali, a cikin Hanyoyi a Ilimomin Alƙur’ani da Hadisi, lamba 97, kaka da hunturu 1395 SH.
- Khuyi, Sayyid Abul Ƙasim, Mu'jam Rijal al-Ḥadith wa Tafṣil Ṭabaqat al-Ruwat, Qum: Cibiyar Nashr al-Thaqafa al-Islamiyya fi al-'alam, 1413 AH.