Abu Mikhnaf
| Marubucin tarihi na Shi'a | |
| Cikakken Suna | Luɗ Bin Yahaya Bin Sa'id Bin Mikhnaf Bin Sulaimi Gamidi Azdi |
|---|---|
| Tarihin haihuwa | Kusan shekara 80 hijira |
| Mahaifa | Kufa |
| Tarihin rasuwa | Shekara ta 157 hijira |
| Wallafe-wallafe | Maƙtalul Husaini (A.S)• Kitabur Ridda• Kibatu Futuhi Assham• Sauran Talifai |
Luɗ Bin Yahaya Bin Sa'id (Larabci: أبو مخنف) wanda ya rasu shekara ta 157 hijira, shi ne wanda aka fi saninsa da Abu Mikhnaf Azdi, marubucin littafin Maƙtalul Husaini, ya kasance mutumin garin Kufa, ɗanshi'a kuma malamin hadisi da tarihi a ƙarni na biyu hijira ƙamari. Malaman hadisi na Shi'a suna kiransa da Abu Mikhnaf, Shaik Ɗusi ya bayyana shi cikin sahabban Imam Sadiƙ (A.S).
Abu Mikhnaf, ya kawo bayanin shahadar Imam Husaini (A.S) a cikin wani littafi nasa da naƙalin riwayoyi da suke da alaƙa tare da shahadar, duk da cewa wannan littafi ya ɓata ɓat babu shi, amma dai wani sashe daga riwayoyin an kawo su a cikin wasu litattafai na riwaya da na tarihi. Abu Mikhnaf yana da wasu rubuce-rubuce na tarihi daban, daga jumlarsu akwai littafi game da Saƙifa, yaƙin Jamal da yaƙin Siffin.
Rayuwa
Luɗ Bin Yahaya Bin Sa'id Bin Mikhnaf Bin Sulaimi Gamidi Azdi wanda aka fi sani da Abu Mikhnaf, ya fito ne daga ƙabilar Azdu a garin Kufa.[1] Mikhnaf Bin Sulaimi shi ne mahaifin kakan Abu Mikhnaf[2] ya kasance daga sahabban Annabin Muslunci,[3] da Imam Ali (A.S),[4] Imam Ali ya naɗa shi gwamnan Hamadan da Isfahan.[5] Yahaya Bin Sa'id shi ne mahaifin Abu Mikhnaf shi ma ya kasance daga sahabban Imam Ali (A.S).[6]
Abu Mikhnaf ya yi karatu a Kufa kuma ya ɗauki karatu daga Imam Sadiƙ (A.S),[7] Jabir Ju'ufi, Majalid Bin Sa'id da Sa'aƙab Bin Zubairi.[8] Muhammad Fu'ad Sazegin (Rasuwa: 2017m) marubuci Musulmi, yana ganin an haifi Abu Mikhnaf a shekara ta 70 hijira.[9] Haka kuma game da tarihin rasuwarsa, Yaƙut Hamawi ya bayyana cewa ya rasu a shekara ta 157 hijira[10] shi kuma Shamsuddini Zahabi ya ce ya rasu a shekara ta 170 hijira.[11]
Sazegin, Abu Mikhnaf ya kasance daga malaman tarihi na zamanin umayyawa[12] shi kuma Najashi ya lissafa shi daga cikin sahabban Imam Sadiƙ (A.S) kuma ya rayu ne a zamanin mulkin sarakunan Abbasiyawa.[13]
Ingancin Riwaya
Abu Mikhnaf ya kasance abin dogara a cikin litattafan riwaya an sanya sunansa cikin jerina marawaita daga aka yi yabo a kansu, kishiyar wannan magana, Ahlus-Sunna sun raunana shi.
Malaman Hadisi Na Shi'a
Najashi, masanin ilimin rijala ƙarni na biyar, ya gabatar da Abu Mikhnaf a matsayin ɗanshi'a kuma daga sahabbai marawaitan hadisi a garin Kufa[14] shi kuma Shaik Ɗusi, ya kira shi da masanin fiƙihu kuma babban malamin hadisi na Shi'a, kuma ya kasance cikin sahabban Imam Sadiƙ (A.S).[15]
Allama Hilli (Rasuwa: 726 hijira) ya bayyana Abu Mikhnaf a matsayin masanin fiƙihu da aƙida kuma siƙa.[16] Ibn Dawud Hilli daga masana ilimin rijal a ƙarni na 7 hijira, ya lissafa Abu Mikhnaf daga cikin mutanen da aka yi yabo a kansu ba a kuma raunana su ba[17] Allama Majlisi (Rasuwa: 1110 hijira), ya lissafa Abu Mikhnaf a matsayin masanin fiƙihu da hadisi na Shi'a, sannan kuma a cikin littafin Al-Wajiza ya lissafa cikin mutanen da aka yi yabo a kansu,[18] Shaik Abbas Ƙummi (Rasuwa: 1359 hijira), ya bayyana shi a matsayin malamin hadisi na Shi'a, duk da cewa Abu Mikhnaf ya shahara da Shi'anci, amma malaman Ahlus-Sunna kamar Ɗabari da Ibn Asir tare da dogara da shi sun naƙalto riwayoyi daga gare shi.[19] Sayyid Abul Ƙasim Khuyi (Rasuwa: 1992m) ya kira shi da masanin ilimin rijal na Shi'a kuma siƙa abin dogaro.[20]
Malaman Hadisi Na Ahlus-Sunna
Ali Bin Umar Daruƙuɗni (Rasuwa: 385 hijira) malamin hadisi mabiyin mazhabar shafi'iyya, ya tafi kan cewa hadisan Abu Mikhnaf raunana ne,[21] shi kuma Ibn Adi Jurjani (Rasuwa: 365 hijira), masanin hadisi Ahlus-Sunna, ya siffanta Abu Mikhnaf da mutum mai wuce gona da iri, yana mai cewa naƙalin hadisai daga gare shi saboda dalilin raunanar sanadi ba ya halatta.[22]
Rubutun Tarihi
Abu Mikhnaf, ya rubuta riwayoyi da suke da alaƙa da futuhat (Nasarori), muhimman ranaku na Larabawa, halifofi da gwamnoni.[23] Ibn Nadim (Rasuwa: 385 hijira) masanin litattafai marubucin fihirisa daga Ahlus-Sunna, ya ce shi ne mutum mafi tsinkaye da sanin batutuwan da suka shafi ƙasar Iraƙi, tarihi da nasarorin wannan ƙasa.[24] Ɗabari a cikin littafinsa, ya ambaci riwayoyi kan da yawa-yawan muhimman abubuwan da suka faru har zuwa shekara ta 132 hijira, daga wurin Abu Mikhnaf.[25] An ce Abu Mikhnaf tare da zaɓi da kuma ambato muhimman abubuwa da suka faru a tarihin Hijaz, ya rubuta litattafai masu cin gashin kansu; misalin littafin Assaƙifa[26] littafin Arrida[27] littafin Jamal da littafin Siffin.[28]
Farko-farkon rahotannin tarihi na Abu Mikhnaf, riwayoyi ne game da rashin lafiyar Annabi (S.A.W).[29] Abu Mikhnaf ya himmatu cikin rubutun rahotanni game da Imam Ali (A.S),[30] Ibn Abil Al-Hadid ya ce riwayoyin kashe Imam Ali (A.S) da suka zo a littafin Maƙatiliɗ Ɗalibin sune mafi ingancin riwayoyi da aka naƙalto a cikin babin shahadar Imam Ali (A.S). waɗannan riwayoyi Abul Faraj Isfahani ne ya rawaito su daga Abu Mikhnaf.[31]
Ayyyuka
Abu Mikhnaf ya yi rubutu game da yawa-yawan muhimman abubuwa da suka faru da muhimman batutuwa na tarihi, rubuce-rubucensa yawanci sun kasance ne game da shi'anci;[32] daga jumla akwai huɗubar Faɗima (S), yaƙin Jamal, Siffin, kashe Husaini (A.S) labarin shahadar Muhammad Bin Abubakar, miƙewar Imam Husaini (A.S) miƙewar Mukhtar, waɗanda aka yi ishara kansu filla-filla cikin litattafan ilimin rijal.[33]
Maƙtal Abu Mikhnaf
Abu Mikhnaf, marubucin Maƙtal Imam Husaini; ya kasance daga mafi shaharar da daɗewar rubutu da aka yi game da Imam Husaini (A.S) a ƙarni na biyu hijira ƙamari, ya wallafa wannan littafi ne da tsari da salon malaman hadisi (Naƙali);[34] Dinuri a cikin littafin Akhbaruɗ Ɗiwal[35] da Shaikh Mufid a cikin littafin Al-Irshad[36] suma sun kwaikwaye shi
An ce Maƙtal Abu Mikhnaf, Hisham Bin Kalabi ne ya rawaito shi, amma bayan shuɗewar zamani da dogon lokaci sai ya ɓace ɓat babu shi, littafin Maƙtal da yanzu ake jingina masa ba na sa bane.[37] Amma tare da haka wani sashe daga abin da Maƙtal na Abu Mikhnak ya tattaro an rawaito shi a wasu litattafan: Tarikh Ɗabari, Ansabul Ashraf, Al-Futuh, Murujuz Zahab, Maƙatilul Ɗalibin, Al-Irshad na Shaikh Mufid da Tazkiratul Khawas na Sibɗu Ibn Jauzi.[38]
Bayanin kula
- ↑ Ibn Nadim, Al-Fihrist, 1393ƙ, shafi. 105.
- ↑ Ibn Hajar Asƙalani, Tahdhib al-Tahdhib, 1404ƙ, juzu'i. 10, shafi. 70.
- ↑ Ibn Sa’ad, Al-Tabaƙat al-Kubra, 1410H, juzu’i. 6, shafi. 109.
- ↑ Tusi, Rijal al-Tusi, 1415ƙ, shafi. 81.
- ↑ Abu Naeem Isfahani, Dhikr Akhbar Isfahan, 1377SH, shafi. 189.
- ↑ Ibn Shahr Ashub, Ma'alim al-Ulama, al-Mattabah al-Haydariyyah, shafi na. 93.
- ↑ Dhahabi, Mizan al-I'itidal, 1963M, juzu'i. 3, shafi. 42.
- ↑ Dhahabi, Siyar A'alamil Nubala, 2006M, juzu'i. 7, shafi. 310.
- ↑ Sezgin, Tarikh al-Turaht al-Arabiya, 1412ƙ, juzu'i. 2, shafi. 127.
- ↑ Yaƙut Hamavi, Mu'ujamul Al-Udaba, 1400ƙ, juzu'i na 7, shafi na 41.
- ↑ Al-Dhahabi, Tarikhul Islam, 1408ƙ, mujalladi. 3, shafi. 420.
- ↑ Sezgin, Tarikh al-Turaht al-Arabi, 1412ƙ, juzu'i. 2, shafi. 127.
- ↑ Najashi, Rijal al-Najashi, Islamic publication, shafi. 320.
- ↑ Najashi, Rijal al-Najashi, Islamic publication, shafi. 320.
- ↑ Tusi, Rijal Tusi, 1415 AH, shafi. 275.
- ↑ Hilli, Khulasatul Aƙwal, 1417ƙ, juzu’i na 1, shafi na 309.
- ↑ Ibn Dawud Hilli, Al-Rijal, 1383ƙ, shafi. 282.
- ↑ Majlesi, al-Wajiza fi al-Rijal, 1420ƙ, shafi. 145.
- ↑ Ƙummi, Al-Kuna wal-Al-ƙaab, 1376ƙ, juzu'i. 1, shafi. 155.
- ↑ Khoyi, Mu'jam Rijal al-Hadith, 1413ƙ, juzu'i. 15, shafi. 140.
- ↑ Darƙutani, Kitab al-Du'afa Wal Matrokin, 1403ƙ, shafi. 333.
- ↑ Ibn Adi, Al-Kamil Fi Du'afa' al-Rijal, 1409ƙ, juzu'i. 8, shafi. 93.
- ↑ Brockelman, Tarikhul Adabil Al-Arabi, 1968M, juzu'i. 1, shafi. 253.
- ↑ Ibn Nadim, Al-Fihrist, 1393ƙ, shafi. 106.
- ↑ Tabari, Tarikh al-Tabari, 1408ƙ, juzu'i. 4, shafi. 342.
- ↑ Baladhari, Ansab al-Ashraf, 1959M, juzu'i. 1, shafi. 585.
- ↑ Tabari, Tarikh al-Tabari, 1408ƙ, juzu'i. 2, shafi. 261.
- ↑ Abu Mikhnaf, Maƙtalul Imam Husaini bin Ali, Dar al-Mahjah, shafi. 9.
- ↑ Baladhari, Ansab al-Ashraf, 1959M, juzu'i. 1, shafi. 568.
- ↑ Baladhari, Ansab al-Ashraf, 1959M, juzu'i. 2, shafi na 206-208; Ibn Atham, Al-Futuh, 1406ƙ, juzu'i. 2, shafi. 286; Abu al-Faraj Isfahani, Muƙatil al-Talibin, 1368ƙ, shafi na 22-28 da 33-45.
- ↑ Ibn Abi al-Hadid, Sharhu Nahj al-Balagha, 1378ƙ AH, juzu'i. 6, shafi. 113.
- ↑ Ibn Nadeem, Al-Fahrst, 1393ƙ, shafi na 105 da 106; Najashi, Rijal al-Najashi, Islamic publication, shafi. 320.
- ↑ Ibn Nadeem, Al-Fahrst, 1393ƙ, shafi na 105; Najashi, Rijal al-Najashi, Islamic publication, shafi. 320; Tusi, Al-Fahrest, Mansurat Sharif Razi, shafi. 155.
- ↑ Sadr, Ta'asisul Shi'atul Kiram Li Funinil Islam, 1438ƙ, shafi. 236.
- ↑ Ibn ƙutaiba al-Dinuri, Al-Akhbar al-Tewal, 1373SH, shafi na 230-280.
- ↑ Sheikh Mufid, Al-Irshad, 1413ƙ, 231.
- ↑ Abu Mikhnaf, Maƙtal al-Imam Husayn ibn Ali, Dar al-Mahjah, shafi na. 30; Ƙummi, al-Kuna wa al-Alƙab, 1376SH, juzu'i. 1, shafi. 155.
- ↑ Jabri, Usulul al-Maƙtal al-Husaini, 1436ƙ, shafi na. 217.
Nassoshi
- Abu al-Faraj al-Isfahani, Ali bn al-Hussein, Muƙatil al-Talibin, Sayyid Ahmad Saƙr, Alkahira, 1368ƙ ya yi bincike.
- Abu Mikhnaf, Maƙtal al-Hussein bn Ali, Amincin Allah ya tabbata a gare shi, wanda Sulayman al-Jubouri, Beirut, Mawallafar Darul Mahjat al-Bayda, suka yi bincike. babu kwanan wata.
- Abu Naeem al-Isfahani, Hafez, Zikr al-Akhbar al-Isfahan, Noorullah Kasa'i, Tehran, Soroush, 1377SH.
- Ibn Abi al-Hadid, Abdul-Hamid bn Hibatullah, Sharhu Nahjul-Balagha, Muhammad Abu al-Fadl Ibrahim ya yi bincike a Beirut,Mawallafar Darul-Ihya al-Kutb al-Arabiya, 1378ƙ/1959 M.
- Ibn al-A'tham al-Kufi, Ahmad, Al-Futuh, Beirut, Mawallafar Darul Kutb al-Ilamiya, 1406ƙ.
- Ibn Hajar al-Asƙalani, Ahmad bn Ali, Tahdhib al-Tahdhib, Beirut, Darul Fikr, 1404ƙ.
- Ibn Dawud Hilli, Hassan bn Ali, Al-Rijal, Tehran, Mawallafar Jami'ar Tehran University, 1383ƙ.
- Ibn Saad, Muhammad, Al-Tabaƙat al-Kubra, Muhammad Abdulkadir Atta, Beirut, Mawallafar Darul Kutb al-Ilmiyah, ta yi bincike, 1410ƙ/1990M.
- Ibn Shahr-Ashhub, Muhammad ibn Ali, Ma’alem al-Ulama fihrisat Kutub al-Shi’a, Beirut, Gidan Wallafa na Al-Haidariyya, gyara na farko, babu kwanan wata.
- Ibn Uday, Abdullah, Al-Kamil fi Du'afa al-Rijal, Suhail Dhakar da Yahya Mukhtari Azzawi suka yi bincike a Beirut, Mawallafar Darul Fikr, 1409ƙ.
- Ibn Ƙutaybah al-Dinwari, Abdullah bn Muslim, Al-Akhbar al-Tewal, Jamal al-Din Shayal, ya yi bincike, Ƙum, Mawallafar Sharif al-Razi, 1373SH.
- Ibn Nadim, Muhammad ibn Ishaƙ, Al-Fahrist, Ibrahim ya yi bincike Ramadan, Tehran, 1393ƙ.
- Brockelman, Karl, Tarihin Adabin Larabci, Abdul Halim Al-Najjar, Mawallafar Masar, Dar Al-Ma'arif, 1968M.
- Balazri, Ahmed, Ansab Al-Ashraf, Muhammad Hamidullah, Masar, ya yi bincike, 1959M.
- Jaberi, Amer, Usul al-Maƙtal al-Husaini: Nazari ne kan tasirin haske a kan usulul Kufiyan na al-Muƙtal al-Husseini, Karbala, Al-Utaba al-Husayniyyah al-Maƙdisa, 1436ƙ/2015M.
- Hali, Hassan bin Yusuf, Takaitaccen bayani a cikin ilimin mazaje, binciken Sheikh Jawad Ƙayyumi, Ƙum, bugun Faƙahat, 1417ƙ.
- Khoyi, Seyyed Abulƙasem, Mujam Rijal al-Hadith, Ƙum, bugun Al-Taƙfah al-Islamiya, 1413ƙ.
- Darƙutani,Masoud bin Nu'man, Kitabul Du'afa wa al-Matrukin,Mawafaƙ bin Abdullah,Madina,Al-Jama'a al-Islamiya,ya bincike,1403ƙ.
- Dhahabi, Shams al-Din, Tarikhul Islam, bincike na Abdul Salam Tadmari, Beirut, Mawallafar Dar al-Kitab Arabi, 1408ƙ.
- Dhahabi, Shams al-Din, “Siyar Al-A'alam al-Nubalah”, Alƙahira, Mawallafar Dar al-Hadith, 2006M.
- Dhahabi, Shams al-Din, Mizan al-I'itidal, wanda Ali Muhammad al-Bajawi ya yi bincike a Beirut,Mawallafar Darul Marafah, 1963M.
- Sezgin, Fouad, Tarikh al-Turaht al-Arabiya, Muhammad Fahmi Hijazi da Abdullah bin Abdullah Hijazi suka fassara, Ƙum, Laburaren Jama'a na Ayatollah Mar'ashi, 1412ƙ.
- Sheikh Mufid, Muhammad bin Muhammad, Al-Irshad fi Ma'rifat al-Hujajullahi Alal al-Ibad, Ƙum, Babban taron Sheikh Mufid, 1413ƙ.
- Sadr, Sayyid Hassan, Ta'asisiul Shi'a Al-kiram Li fununil Islami, Ƙum, Mawallafar Turat al-Shi'a, 1438ƙ.
- Tabari, Muhammad bin Jarir, Tarikh al-Tabari: Tarikh al-Umm al-Muluk, Beirut, Mawallafar Darul Kutb al-Ilmiyah, 1408ƙ.
- Tusi, Muhammad bin Hassan, Al-Fihrisat, Muhammad Sadiƙ al-Bahr al-Ulum ya yi bincike, Kum, Mawallafar Sharif Razi, babu kwanan wata.
- Tusi, Muhammad bn Hassan, Rijal al-Tusi, Jawad Ƙayyumi Isfahani, Ƙum, Cibiyar Buga Harshen Musulunci suka yi gyara da bincike, 1415ƙ,
- Ƙummi, Sheikh Abbas, Al-Kuni wa al-alƙab, wanda Muhammad Hadi Amini ya yi bincike a Tehran, Mwallafar Maktaba al-Sadr, 1376SH.
- Majlisi, Muhammad Baƙir, Al-Wajiza fi al-Rijal, Muhammad Kazem Rahman Setayesh, Tehran, Ma'aikatar Al'adu da Shiryar da Musulunci, 1420ƙ.
- Najashi, Ahmad bn Ali, Rijal al-Najashi, wanda Sayyid Musa Shabair Zanjani ya yi bincike a kansa, Ƙum, bugun Musulunci, 1364SH.
- Yaƙut Hamawi, Yaƙut bn Abdullah, Mu'jam al-Udaba', Beirut, Darul Fikr, 1400ƙ.
Sadarwa Ta Waje
(Matsayin Abu Mikhnaf al-Azdi a fannin rubuce-rubucen tarihin Musulunci.)
(Abu Mikhnaf da matsayin labaran Ashura a cikin littafinsa na Maqtal al-Husayn (AS))